ทารกท้องเสีย-คุณพ่อคุณแม่ควรทำอย่างไรดี?

ทารกท้องเสียและภาวะขาดน้ำ

ภาวะขาดน้ำเป็นภาวะแทรกซ้อนที่ร้ายแรงจากอาการท้องเสียชนิดเฉียบพลัน หากมีอาการรุนแรงมาก ภาวะนี้อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตของเด็กได้ โดยเฉพาะในทารกอายุน้อยกว่า 1 ปี ซึ่งมีโอกาสสูญเสียน้ำในสัดส่วนที่มากเมื่อเทียบกับปริมาณน้ำทั้งหมดในร่างกายของตนเอง

ผู้ปกครองสามารถสังเกตอาการขาดน้ำในทารกจากสัญญาณต่อไปนี้ได้

• ปัสสาวะออกน้อยลง 

• ปากแห้ง

• ลิ้นและริมฝีปากแห้ง

• มีน้ำตาน้อยหรือแทบไม่มีน้ำตาเวลาร้องไห้

• ตาดูลึกกว่าปกติ 

• อ่อนเพลีย

• กระสับกระส่ายหรือเซื่องซึม

หากภาวะขาดน้ำรุนแรงขึ้น อาจพบอาการต่อไปนี้ร่วมด้วย

• ง่วงซึมมากผิดปกติ 

• มือหรือเท้าเย็น

• ผ้าอ้อมเปียกน้อยมาก

• หายใจสั้นและเร็ว

การดูแลทารกที่มีอาการท้องเสียในระยะเริ่มแรก

เมื่อทารกมีอาการท้องเสีย สิ่งสำคัญคือการรีบชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไป โดยยังคงให้ลูกกินนมแม่ตามปกติ ร่วมกับการให้น้ำดื่มเพิ่มขึ้น หรือเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของน้ำตาล เกลือ และแร่ธาตุ เช่น ผง ORS ซึ่งสามารถหาซื้อได้ตามร้านขายยา หรือใช้ตามที่แพทย์สั่ง ควรให้ดื่มแทรกระหว่างมื้ออาหาร

การชดเชยภาวะขาดน้ำด้วยการให้ดื่ม ORS ควรทำต่อเนื่องในช่วงประมาณ 3–4 ชั่วโมง หลังจากนั้นให้เริ่มให้อาหารตามปกติได้ทันที และให้ลูกกินนมแม่ต่อไปตามเดิม ในระยะที่ลูกกำลังท้องเสีย ควรหลีกเลี่ยงการให้น้ำผลไม้ เพราะอาจทำให้อาการท้องเสียเป็นมากขึ้นได้

ทารกที่มีอาการท้องเสียควรได้รับการดูแลจากแพทย์อย่างทันท่วงที โดยเฉพาะในกรณีต่อไปนี้:

• ทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือน

• มีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น มีไข้ หรือมีภาวะขาดน้ำ

• เมื่ออาการท้องเสียไม่ดีขึ้นภายใน 1–2 วัน

วิธีป้องกันลูกท้องเสีย

ท้องเสียในเด็กทารกมักเกิดจากเชื้อไวรัส ซึ่งส่วนมากเข้าสู่ร่างกายโดยตรงทางปาก ทั้งจากการดื่มกินและการนำสิ่งของเข้าไปอมในปาก ดังนั้น สุขลักษณะอนามัยของอาหารจึงมีความสำคัญมากที่สุด รองลงมาคือพฤติกรรมการหยิบสิ่งของต่าง ๆ เข้าปากเองของลูกน้อย ซึ่งอาจเป็นแหล่งสะสมเชื้อไวรัสได้เช่นกัน

คุณแม่จึงควรใส่ใจดูแลความสะอาดของสิ่งของรอบตัวที่ลูกจะหยิบจับหรืออมเข้าปาก โดยทำความสะอาดสิ่งของเหล่านั้นให้บ่อยครั้ง เพื่อลดโอกาสที่เชื้อไวรัสจะเข้าสู่ร่างกายของลูกน้อย

หากต้องการติดตามและเช็กลักษณะการขับถ่ายของลูกน้อย สามารถตรวจสอบเพิ่มเติมได้ที่ ได้ที่นี่ ลิ้งค์นี้ไม่พบเนื้อหา

คำแนะนำกุมารแพทย์ในการดูแลลูกเมื่อท้องเสีย

เมื่อลูกมีอาการท้องเสีย หรือถ่ายบ่อย การดูแลอย่างถูกวิธีจะช่วยลดภาวะแทรกซ้อน และช่วยให้ลูกฟื้นตัวได้ดีขึ้น โดยกุมารแพทย์มักแนะนำให้คุณพ่อคุณแม่ปฏิบัติดังนี้

• ให้น้ำเกลือแร่สำหรับเด็กทารก เพื่อชดเชยสารน้ำและเกลือแร่ต่าง ๆ ที่ลูกสูญเสียไปช่วงที่ขับถ่ายเยอะ

• สังเกตสัญญาณการขาดน้ำ เช่น ปากแห้ง ปัสสาวะน้อย กระหม่อมยุบ หรือมีอาการอ่อนเพลีย ซึม ผิดปกติ

• หากลูกทานนมแม่ ให้ยังคงให้นมแม่ตามปกติ เพราะนมแม่ช่วยให้ภูมิคุ้มกันของลูกดีขึ้น และช่วยฟื้นฟูลำไส้ได้เป็นอย่างดี

• หลีกเลี่ยงการใช้ยาหยุดถ่าย โดยไม่ได้รับคำสั่ง หรือคำแนะนำจากแพทย์

• พาลูกพบแพทย์ทันที หากลูกมีไข้สูง อาเจียนตลอด หรือถ่ายมีมูกเลือดปน มีกลิ่นคาวเน่า หรือมีอาการต่อเนื่องมากกว่า 2-3 วัน

สรุป

แม้ทารกท้องเสียจะพบได้บ่อย แต่คุณพ่อคุณแม่สามารถรับมือได้ หากรู้สาเหตุ สังเกตอาการ และป้องกันอย่างถูกวิธี ใส่ใจสัญญาณขาดน้ำ และอย่าลังเลที่จะพาไปพบแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ เพื่อให้ลูกน้อยปลอดภัย และฟื้นตัวได้เร็วขึ้น ด้วยการดูแลที่ถูกต้อง สะอาด ถูกหลักอนามัยในทุกวัน จะช่วยลดโอกาสทารกท้องเสีย และเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้แข็งแรงระยะยาว

ประเด็นสำคัญ

• หมั่นสังเกตลักษณะอุจจาระ และอาการร่วม เพื่อแยกภาวะปกติออกจากท้องเสีย 

• ระวังภาวะขาดน้ำ โดยตรวจดูผิวหนัง ปากแห้ง ปัสสาวะ และพฤติกรรมลูก

• ให้สารน้ำ และเกลือแร่ตามคำแนะนำแพทย์ หลีกเลี่ยงการซื้อยาหยุดถ่ายมาใช้เอง

• รักษาความสะอาดของมือ ภาชนะ และปรุงอาหารสุก สด ใหม่ให้กับลูก

• หากมีไข้สูง ถ่ายเป็นมูกเลือด  มีกลิ่นคาว หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรรีบพาไปพบแพทย์ทันที 

คำถามที่พบบ่อย

อะไรเป็นสาเหตุทำให้ทารกท้องเสีย

สาเหตุหลักของทารกท้องเสียคือการติดเชื้อไวรัสโรต้า การปนเปื้อนของอาหารและน้ำ การปรุงอาหารที่ไม่ถูกสุขลักษณะ จัดเก็บไม่ปลอดภัยมีแมลงวันตอม การแพ้นมผสม และการติดเชื้อแบคทีเรียในระบบทางเดินอาหาร

ทารกถ่ายแบบไหนถึงจะเรียกว่าท้องเสีย

ทารกท้องเสียคือการถ่ายอุจจาระเหลวหรือเป็นน้ำอย่างน้อย 3 ครั้งต่อวัน หรืออุจจาระมีกลิ่นเหม็นผิดปกติ มีมูกเลือดปนแม้เพียงครั้งเดียว

ทารกท้องเสียจะขาดน้ำได้อย่างไร และมีอาการอะไรบ้าง

ภาวะขาดน้ำจากท้องเสียในทารกเป็นอันตราย สังเกตได้จากปัสสาวะน้อย ปากแห้ง ไม่มีน้ำตาตอนร้องไห้ ตาลึก อ่อนเพลีย และในกรณีรุนแรงจะง่วงซึม มือเท้าเย็น

ทารกท้องเสียควรรักษาอย่างไรเบื้องต้น

การรักษาทารกท้องเสียเบื้องต้นทำได้โดยให้นมแม่ต่อไป ชดเชยน้ำด้วยผงเกลือแร่ ORS ให้ระหว่างมื้ออาหาร หลีกเลี่ยงน้ำผลไม้ และพบแพทย์ทันทีหากทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือน หรือมีอาการรุนแรง

จะป้องกันทารกท้องเสียได้อย่างไร

ป้องกันภาวะท้องเสียในทารก โดยดูแลสุขลักษณะอาหารให้สะอาด หมั่นทำความสะอาดสิ่งของที่ทารกจับต้องอยู่เป็นประจำ และรักษาความสะอาดของมือก่อนเตรียมอาหารหรือสัมผัสทารก

กุมารแพทย์แนะนำให้ดูแลทารกท้องเสียอย่างไร

แพทย์แนะนำให้น้ำเกลือแร่ ให้นมแม่ต่อไป สังเกตอาการขาดน้ำ ไม่ใช้ยาหยุดถ่ายเอง และพบแพทย์ทันทีหากมีไข้สูง อาเจียน หรือถ่ายมีเลือดปน

คำถามที่พ่อแม่ถามบ่อยเกี่ยวกับทารกท้องเสีย

คำถามที่พบบ่อยคือทารกถ่ายกี่ครั้งถึงจะเป็นท้องเสีย ทารกแรกเกิดท้องเสียควรทำอย่างไร และการแยกแยะระหว่างการถ่ายปกติกับท้องเสียในทารกที่กินนมแม่

ข้อมูลอ้างอิงเพิ่มเติมสามารถศึกษาได้จากแหล่งข้อมูลต่อไปนี้

• https://www.bpksamutprakan.com/care_blog/view/191

• https://shorturl.asia/pR5CN

• https://www.rattinan.com/food-poisoning/

• https://www.youtube.com/watch?v=tl1auzxmTaA

• https://www.sikarin.com/video/children-excretion- ไม่พบเนื้อหาค่ะ
• https://www.ram-hosp.co.th/th/news_detail/2732

CVM no.M26-261