คลอดธรรมชาติ กรีดช่องคลอด: เรื่องจริงที่คุณแม่ควรรู้

“คลอดธรรมชาติ” เป็นวิธีคลอดที่คุณแม่หลายคนอยากลอง เพราะช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวเร็วกว่าและลูกได้รับภูมิคุ้มกันจากการคลอดตามธรรมชาติ แต่หนึ่งในขั้นตอนที่มักทำให้หลายคนกังวลคือ “การกรีดช่องคลอด” ซึ่งมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นเรื่องน่ากลัว ทั้งที่จริงแล้วเป็นหัตถการที่มีจุดประสงค์เพื่อความปลอดภัยของแม่และลูก บทความนี้จะพาคุณแม่มาเข้าใจว่าเหตุใดแพทย์จึงต้องกรีดช่องคลอด เจ็บไหม ทำอย่างไรให้แผลหายเร็ว และดูแลหลังคลอดอย่างไรให้เหมาะสมมากที่สุด

ตรวจสอบบทความโดย: พิมพ์พิชญา จันทร์หอม
พยาบาลศาสตรบัณฑิต การพยาบาลและการผดุงครรภ์
การพยาบาลเฉพาะทางผู้ป่วยผู้ใหญ่วิกฤต

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

"คลอดธรรมชาติ กรีดช่องคลอด" คืออะไร? ทำไมแพทย์ต้องทำ?

ตอบคำถามที่กังวลที่สุด: "กรีดช่องคลอด" เจ็บไหม?

คลอดธรรมชาติจำเป็นต้อง "กรีดช่องคลอด" ทุกเคสหรือไม่?

เจาะลึก 4 ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ ที่จำเป็นต้อง "กรีดช่องคลอด"

"แผลกรีดฝีเย็บ" VS "แผลฉีกขาดเองตามธรรมชาติ" แบบไหนดีกว่ากัน?

เทคนิคเตรียมตัว "คลอดธรรมชาติ" อย่างไร ให้ลดโอกาสโดนกรีด

ขั้นตอน "การเย็บแผลฝีเย็บ" หลังคลอด แพทย์ใช้ไหมอะไร และต้องตัดไหมหรือไม่?

How-to: 7 วิธีดูแล "แผลฝีเย็บ" ที่บ้าน ทำอย่างไรให้แผลแห้งไว ไม่ติดเชื้อ

เคล็ดลับแม่ลูกอ่อน: วิธีนั่ง นอน ลุกเดิน อย่างไรไม่ให้เจ็บแผลฝีเย็บ

สัญญาณเตือน! แผลฝีเย็บแบบไหนที่เรียกว่า "ติดเชื้อ" หรือ "อักเสบ"

แผลกรีดจะหายสนิทเมื่อไหร่? และคุณแม่สามารถกลับไปมีเพศสัมพันธ์ได้ตอนไหน?

สรุป: "กรีดช่องคลอด" ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด หากเข้าใจและดูแลถูกวิธี

"คลอดธรรมชาติ กรีดช่องคลอด" คืออะไร? ทำไมแพทย์ต้องทำ?

“การกรีดช่องคลอด” ( Episiotomy) เป็นหัตถการที่แพทย์ทำในระหว่างการคลอดธรรมชาติโดยทำการกรีดบริเวณฝีเย็บ (พื้นที่ระหว่างช่องคลอดและทวารหนัก) เพื่อช่วยให้ช่องทางคลอดกว้างขึ้น ทำให้ทารกคลอดได้สะดวกยิ่งขึ้น และลดโอกาสเกิดการฉีกขาดที่อาจรุนแรง

ตอบคำถามที่กังวลที่สุด: "กรีดช่องคลอด" เจ็บไหม?

ขณะทำหัตถการ แพทย์จะฉีดยาชาเฉพาะที่ ทำให้คุณแม่ไม่รู้สึกเจ็บขณะกรีด แต่จะรู้สึกตึงหรือแน่นเล็กน้อย ส่วนหลังคลอด เมื่อยาชาหมดฤทธิ์ อาจมีอาการเจ็บหรือแสบเล็กน้อย ซึ่งสามารถบรรเทาได้ด้วยยาแก้ปวดและการประคบเย็น 

คลอดธรรมชาติจำเป็นต้อง "กรีดช่องคลอด" ทุกเคสหรือไม่?

ไม่จำเป็นต้องทำในทุกเคส แพทย์จะพิจารณาตามความจำเป็น เช่น ทารกตัวใหญ่ ช่องคลอดแคบ หรือคลอดครั้งแรกที่กล้ามเนื้อฝีเย็บยังไม่ยืดหยุ่นพอ

เจาะลึก 4 ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ ที่จำเป็นต้อง "กรีดช่องคลอด"

- ทารกมีภาวะขาดออกซิเจน ต้องเร่งคลอด

- คลอดทารกแฝดหรือทารกตัวใหญ่ 

- ต้องช่วยคลอดโดยใช้เครื่องมือ เช่น สูติคีมหรือเครื่องดูดสุญญากาศ

- ช่องคลอดแคบหรือฝีเย็บตึง พื่อป้องกันการฉีกขาดแบบไม่เป็นระเบียบ ซึ่งอาจทำให้แผลซ่อมยากกว่า

"แผลกรีดฝีเย็บ" VS "แผลฉีกขาดเองตามธรรมชาติ" แบบไหนดีกว่ากัน?

แผลกรีดฝีเย็บ (Episiotomy)

ข้อดี

-เป็นแผลที่แพทย์ “ควบคุมได้” ทั้งทิศทางและความลึก

-ช่วยลดความเสี่ยงแผลฉีกขาดรุนแรงที่ลึกถึงทวารหนัก

-ขอบแผลเรียบ ทำให้ เย็บง่าย

-หากดูแลถูกต้อง แผลมัก หายเร็ว และฟื้นตัวไว

ข้อจำกัด

-เป็นหัตถการที่ต้องทำโดยแพทย์เฉพาะในกรณีจำเป็น

-อาจรู้สึกตึงหรือเจ็บแผลช่วงวันแรก ๆ หลังคลอด

แผลฉีกขาดเองตามธรรมชาติ

ข้อดี

-มักเกิดเมื่อกล้ามเนื้อฝีเย็บยืดหยุ่นดี และทารกมีขนาดเหมาะสม

-แผลมัก มีขนาดเล็กกว่า และ เลือดออกน้อยกว่า

-ร่างกายฉีกตามแนวที่ยืดได้ จึงอาจฟื้นตัวได้ดีในหลายกรณี

ข้อจำกัด

-หากแผลฉีกลึกหรือไม่เป็นแนว อาจทำให้ เย็บยาก

-การฉีกขาดที่ไม่สม่ำเสมออาจใช้เวลาฟื้นตัวนานกว่า

-บางรายอาจมีความเสี่ยงฉีกลึกไปถึงกล้ามเนื้อสำคัญหากแรงดันมาก

เทคนิคเตรียมตัว "คลอดธรรมชาติ" อย่างไร ให้ลดโอกาสโดนกรีด

นวดฝีเย็บตั้งแต่สัปดาห์ที่ 34 ของการตั้งครรภ์

ฝึกหายใจลึก ๆ และผ่อนคลายขณะเบ่ง

ออกกำลังกายเบา ๆ เช่น โยคะคนท้อง เพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อ

ขั้นตอน "การเย็บแผลฝีเย็บ" หลังคลอด แพทย์ใช้ไหมอะไร และต้องตัดไหมหรือไม่?

แพทย์จะใช้ไหมละลายในการเย็บ ซึ่งไม่ต้องตัดไหมภายหลัง ใช้เวลาประมาณ 1–2 สัปดาห์แผลจะเริ่มแห้งและหายใน 3–4 สัปดาห์ ขึ้นอยู่กับการดูแล 

How-to: 7 วิธีดูแล "แผลฝีเย็บ" ที่บ้าน ทำอย่างไรให้แผลแห้งไว ไม่ติดเชื้อ

ล้างแผลด้วยน้ำสะอาดหลังเข้าห้องน้ำทุกครั้ง

ใช้ผ้าสะอาดซับให้แห้ง ไม่เช็ดแรง

เปลี่ยนผ้าอนามัยทุก 3–4 ชั่วโมง

หลีกเลี่ยงการนั่งทับแผลนาน

ประคบเย็นในช่วง 24 ชั่วโมงแรกเพื่อลดบวม

รับประทานอาหารที่มีโปรตีนสูงเพื่อช่วยสมานแผล

หากมีอาการปวดมากหรือมีหนอง ควรรีบพบแพทย์ 

เคล็ดลับแม่ลูกอ่อน: วิธีนั่ง นอน ลุกเดิน อย่างไรไม่ให้เจ็บแผลฝีเย็บ

ใช้หมอนรองวงกลมเวลานั่งเพื่อลดแรงกด

ลุกขึ้นช้า ๆ ไม่เกร็งหน้าท้อง

นอนตะแคงเพื่อลดแรงกดบริเวณฝีเย็บ 

สัญญาณเตือน! แผลฝีเย็บแบบไหนที่เรียกว่า "ติดเชื้อ" หรือ "อักเสบ"

อาการที่ต้องรีบพบแพทย์ ได้แก่ ปวดแผลมากขึ้น มีกลิ่นเหม็น หนอง หรือไข้สูง เพราะอาจเกิดการติดเชื้อบริเวณแผล 

แผลกรีดจะหายสนิทเมื่อไหร่? และคุณแม่สามารถกลับไปมีเพศสัมพันธ์ได้ตอนไหน?

โดยทั่วไปแผลจะหายสนิทใน 4–6 สัปดาห์หลังคลอด และสามารถกลับมามีเพศสัมพันธ์ได้หลังได้รับอนุญาตจากแพทย์ (ส่วนใหญ่จะแพทย์ในวันที่นัดตรวจหลังคลอด) เพื่อป้องกันแผลแยกหรือติดเชื้อ 

สรุป: "กรีดช่องคลอด" ไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิด หากเข้าใจและดูแลถูกวิธี

การกรีดช่องคลอดเป็นหัตถการที่ช่วยให้คลอดปลอดภัยในบางกรณี แต่ไม่จำเป็นต้องทำทุกคน หากคุณแม่เตรียมตัวดีและดูแลแผลอย่างเหมาะสม จะช่วยให้แผลหายเร็ว ปลอดภัย และฟื้นตัวได้อย่างมั่นใจ

อ้างอิงจาก

https://bangpakok3.com/care_blog/view/91

https://pmghospital.in.th/natural-birth/

https://www.samitivejhospitals.com/th/article/detail/natural-birth-delivery

https://www.medparkhospital.com/disease-and-treatment/vaginal-delivery

https://www.mccormickhospital.com/web/articles/blogs/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0%B8%A5%E0%B8%9D%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%A2%E0%B9%87%E0%B8%9A%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%94

https://www.rama.mahidol.ac.th/academic/sites/default/files/public/files/staff-advancement/advancement-work/manuals/%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%9B%E0%B8%8F%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9E%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%94%E0%B8%B2%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%AA%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%84%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%94%20-%20%E0%B8%A2%E0%B8%B4%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%82%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%8D%20%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B9%8C.pdf

ภาพจาก Freepik