คำตอบที่คุณควรรู้ วัคซีนอีสุกอีใส ฉีดกี่เข็ม?

โรคอีสุกอีใสเป็นโรคที่เด็กหลายคนเคยเป็นกัน เพราะเป็นโรคที่ติดต่อได้ง่าย และทำให้มีตุ่มใสขึ้นตามตัว แม้บางคนจะเคยเป็นแล้ว แต่ก็ยังมีคนที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกัน ทำให้อาจป่วยได้ง่ายกว่าปกติ และบางครั้งอาจทำให้เกิดแผลเป็นได้เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กๆ ป่วยหนัก การฉีดวัคซีนอีสุกอีใสจึงเป็นวิธีช่วยป้องกันที่ดีมาก ช่วยให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกัน ทำให้ไม่ป่วย หรือถ้าเป็นก็จะเป็นแบบอาการไม่รุนแรงหลายคนสงสัยว่าวัคซีนอีสุกอีใส ฉีดกี่เข็ม? ข้อมูลนี้สำคัญทั้งสำหรับพ่อแม่ ครอบครัว สถานศึกษา และผู้ใหญ่ที่ต้องการปกป้องสุขภาพ วัคซีนอีสุกอีใสช่วยป้องกันอย่างไร มีประโยชน์อะไร และต้องฉีดกี่เข็มเพื่อให้เด็กๆ และผู้ปกครองรู้สึกสบายใจและตัดสินใจได้อย่างมั่นใจมากขึ้น

ตรวจสอบบทความโดย: วราภรณ์ ธีระสุนทรไท
พยาบาลศาสตรบัณฑิต การพยาบาลและการผดุงครรภ์

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

ทำความรู้จัก "วัคซีนอีสุกอีใส" ป้องกันโรคได้อย่างไร?

สรุปชัดๆ: "วัคซีนอีสุกอีใส ฉีดกี่เข็ม" ถึงจะมีภูมิคุ้มกันสูงสุด?

ตารางการฉีดใน "เด็กเล็ก": เริ่มฉีดได้ตอนกี่ขวบ และเว้นระยะห่างเท่าไหร่?

ฉีด "เข็มเดียว" ได้ไหม? ต่างจากการฉีด 2 เข็มอย่างไร?

สำหรับ "เด็กโต" และ "ผู้ใหญ่" ที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ต้องฉีดกี่เข็ม?

ถ้าเคยเป็น "อีสุกอีใส" แล้ว ยังต้องฉีดวัคซีนอีกไหม?

"วัคซีนอีสุกอีใส" ฉีดพร้อมกับวัคซีนตัวอื่นได้หรือไม่?

สัมผัสผู้ป่วยมาแล้ว รีบไปฉีดวัคซีนทันไหม? (Post-exposure)

ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นหลังฉีดวัคซีน (มีไข้? มีตุ่มขึ้น?)

ใครบ้างที่ "ห้าม" ฉีดวัคซีนอีสุกอีใส? (ข้อควรระวังที่ต้องรู้)

วัคซีนอีสุกอีใส "ราคา" เท่าไหร่? มีสิทธิ์ฟรีไหม?

สรุป: ลงทุนเจ็บตัว 2 เข็ม คุ้มค่ากว่าการรักษาแผลเป็นตลอดชีวิต

ทำความรู้จัก "วัคซีนอีสุกอีใส" ป้องกันโรคได้อย่างไร?

อีสุกอีใส หรือ Varicella เป็นโรคที่เกิดจากไวรัสชื่อ Varicella‑zoster virus ไวรัสตัวนี้สามารถแพร่ได้ง่ายมาก ทั้งจากการไอ จาม หรือสัมผัสโดนน้ำใส ๆ จากตุ่มผื่นของผู้ป่วย เด็กส่วนมากมักมีอาการไม่หนัก แต่บางครั้งก็อาจทำให้เป็นรอยแผลเป็นตามตัวได้ และถ้าผู้ใหญ่ที่ร่างกายอ่อนแอติดโรคนี้ อาจมีอาการรุนแรงมากขึ้นได้ เช่น การติดเชื้อที่ปอด หรือลำไส้ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดโรคนี้หรือเพื่อลดอาการให้เบาลง จึงมีการฉีด วัคซีนอีสุกอีใส ขึ้นมา เมื่อฉีดเข้าไป ร่างกายจะสร้างภูมิคุ้มกันหรือแอนติบอดีขึ้นมาต่อสู้กับไวรัสตัวนี้ ผลคือ โอกาสติดอีสุกอีใสลดลงมาก ถ้าติดขึ้นมาจริง ๆ อาการก็จะไม่หนัก ช่วยลดการแพร่กระจายของโรคในโรงเรียนและในบ้าน และลดโอกาสเกิดรอยแผลเป็นหรือภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย ดังนั้น การฉีดวัคซีนอีสุกอีใสจึงเป็นวิธีช่วยปกป้องทั้งตัวเด็กเองและคนรอบข้างให้ปลอดภัยจากโรคนี้มากขึ้น

สรุปชัดๆ: "วัคซีนอีสุกอีใส ฉีดกี่เข็ม" ถึงจะมีภูมิคุ้มกันสูงสุด?

วัคซีนอีสุกอีใสควรฉีดทั้งหมด 2 เข็ม เพื่อให้ร่างกายมีภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงและป้องกันโรคได้ดีที่สุด การฉีดครบ 2 เข็มช่วยให้

โอกาสติดเชื้อลดลงมาก และถ้าหากติดโรคจริง อาการก็มักจะไม่รุนแรงและฟื้นตัวได้เร็วกว่า ในกรณีที่ฉีดแค่ 1 เข็ม ร่างกายยังพอมีภูมิคุ้มกันอยู่บ้างและช่วยลดความรุนแรงของโรคได้ แต่โอกาสติดเชื้อจะสูงกว่า และภูมิที่ได้ก็ไม่ยาวนานเท่าการฉีดครบ 2 เข็ม ดังนั้นเมื่อต้องการคำตอบที่ชัดเจนว่าวัคซีนอีสุกอีใส ฉีดกี่เข็ม?  คำแนะนำที่ดีที่สุดคือฉีดให้ครบ 2 เข็ม เพื่อให้ได้รับการป้องกันที่มีประสิทธิภาพและคุ้มครองระยะยาว

ตารางการฉีดใน "เด็กเล็ก": เริ่มฉีดได้ตอนกี่ขวบ และเว้นระยะห่างเท่าไหร่?

เด็กเล็กที่เริ่มฉีดตามตารางปกติ

-เข็มที่ 1: อายุ 12–15 เดือน 

-เข็มที่ 2: อายุ 4–6 ปี (เข็มกระตุ้น)

เด็กที่เริ่มฉีดช้ากว่าตาราง และไม่เคยเป็นโรคมาก่อน

-เข็มที่ 1: ฉีดได้ทันทีเมื่อพาเด็กมาพบแพทย์และพร้อมรับวัคซีน

-เข็มที่ 2: เว้นอย่างน้อย 3 เดือน หากอายุน้อยกว่า 13 ปี 

หรือ เว้นอย่างน้อย 4 สัปดาห์ หากอายุตั้งแต่ 13 ปีขึ้นไป

ตารางอาจมีการปรับตาม โปรแกรมวัคซีนของกระทรวงสาธารณสุข / กรมอนามัย หรือแต่ละโรงพยาบาล

ควรสอบถามแพทย์หรือหน่วยบริการใกล้บ้านเพื่อยืนยันอีกครั้ง

ฉีด "เข็มเดียว" ได้ไหม? ต่างจากการฉีด 2 เข็มอย่างไร?

การฉีด 1 เข็ม แน่นอนว่าย่อมดีกว่าไม่ฉีดเลย เพราะช่วยลดโอกาสติดเชื้อและลดความรุนแรงเมื่อเทียบกับไม่มีภูมิคุ้มกันเลย อย่างไรก็ตามคงมีข้อจำกัดของ 1 เข็มคือ

-ประสิทธิภาพโดยรวมต่ำกว่าหรือมีโอกาสติดเชื้อสูงกว่า

-ภูมิคุ้มกันอาจลดลงเมื่อเวลาผ่านไป และอาจไม่ป้องกันโรคได้ตลอดชีวิต

-ไม่ใช่มาตรฐานที่ได้รับการแนะนำสำหรับการป้องกันโรคอย่างมั่นใจ

ถ้ามีโอกาสฉีดครบ 2 เข็ม จะดีมากกว่าทั้งสำหรับตัวเด็กและผู้ใหญ่

สำหรับ "เด็กโต" และ "ผู้ใหญ่" ที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ต้องฉีดกี่เข็ม?

เด็กโต วัยรุ่น หรือผู้ใหญ่ ที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใสหรือไม่มีหลักฐานภูมิคุ้มกัน แนะนำให้ฉีด 2 เข็ม เช่นเดียวกับเด็กเล็ก เว้นระยะระหว่างเข็มที่ 1 และ 2 โดยประมาณปกติ 4–8 สัปดาห์ ถ้าฉีดเพียง 1 เข็ม ภูมิอาจไม่แข็งแรงพอ และไม่แนะนำให้ฉีดเพียงแค่เข็มเดียว ดังนั้นไม่ว่าจะเป็นเด็กโตและผู้ใหญ่ วัคซีนอีสุกอีใส ฉีดกี่เข็ม? นั้นคำตอบคือ 2 เข็ม เป็นคำตอบที่ดีที่สุด เพื่อเสริมความคุ้มกัน

ถ้าเคยเป็น "อีสุกอีใส" แล้ว ยังต้องฉีดวัคซีนอีกไหม?

ถ้ามีหลักฐานยืนยันว่าเคยเป็นอีสุกอีใสจริง ๆ ร่างกายอาจมีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติ และอาจไม่จำเป็นต้องฉีดวัคซีนเพิ่มเติม ทั้งนี้ถ้าไม่แน่ใจว่าเคยเป็นจริงหรือไม่ อาจตรวจภูมิคุ้มกันหรือฉีดวัคซีนตามคำแนะนำเพื่อความชัดเจนและความปลอดภัย

ซึ่งวัคซีนอีสุกอีใส ฉีดกี่เข็มสำหรับคนที่เคยเป็นอาจไม่จำเป็น แต่สำหรับคนที่ไม่แน่ใจ 2 เข็มเป็นตัวเลือกที่ปลอดภัยกว่า

"วัคซีนอีสุกอีใส" ฉีดพร้อมกับวัคซีนตัวอื่นได้หรือไม่?

วัคซีนอีสุกอีใสสามารถฉีดพร้อมกับวัคซีนอื่นได้ โดยทั่วไปไม่มีปัญหาเรื่องความปลอดภัยหรือประสิทธิภาพ อีกทั้งการฉีดพร้อมกับวัคซีนอื่นช่วยลดจำนวนครั้งที่ต้องพาเด็กไปโรงพยาบาล และเพิ่มโอกาสที่เด็กจะได้รับครบ เช่น หัด คางทูม หัดเยอรมัน และอีสุกอีใสในเข็มเดียว สำหรับเด็ก 1–12 ปี

สัมผัสผู้ป่วยมาแล้ว รีบไปฉีดวัคซีนทันไหม? (Post-exposure)

หากไม่มีภูมิคุ้มกันแล้วสัมผัสผู้ป่วยอีสุกอีใส แนะนำว่าถ้าฉีดวัคซีนภายใน 3–5 วันหลังสัมผัส อาจช่วยลดโอกาสติดเชื้อ หรือลดความรุนแรงของโรคได้ อย่างไรก็ตามไม่ได้หมายความว่าปลอดภัยเต็ม 100% ภูมิที่เกิดขึ้นอาจไม่ได้ทันกับไวรัสเสมอไป แต่การฉีดทันทีเพิ่มโอกาสป้องกัน

ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นหลังฉีดวัคซีน (มีไข้? มีตุ่มขึ้น?)

โดยรวมวัคซีนอีสุกอีใสถือว่าปลอดภัยมาก และอาการข้างเคียงมักเบา เช่น

-บวม แดง เจ็บบริเวณที่ฉีด เป็นปฏิกิริยาทั่วไปของวัคซีน

-บางคนอาจมีไข้เล็กน้อย อ่อนเพลีย หรือรู้สึกไม่สบายตัว หลังฉีด 1–2 วัน

-มีโอกาสเกิดผื่นเล็ก ๆ แต่ส่วนใหญ่จะหายเอง และอาการไม่รุนแรง

ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงจากวัคซีน เช่น ภูมิแพ้อย่างรุนแรง พบได้น้อยมาก

ใครบ้างที่ "ห้าม" ฉีดวัคซีนอีสุกอีใส? (ข้อควรระวังที่ต้องรู้)

กลุ่มต่อไปนี้ควรหลีกเลี่ยงการฉีด หรือปรึกษาแพทย์ก่อน

1. ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือกำลังรับยากดภูมิ เช่น ผู้ป่วยมะเร็งที่กำลังทำเคมีบำบัด ผู้ที่เป็นโรคเลือด ผู้ติดเชื้อ HIV ระยะภูมิคุ้มกันต่ำ หรือผู้ที่รับสเตียรอยด์ขนาดสูงต่อเนื่อง เพราะวัคซีนชนิดนี้เป็นเชื้อเป็นแบบอ่อนฤทธิ์ จึงเสี่ยงเกิดผลข้างเคียงรุนแรงได้

2. ผู้ที่กำลังตั้งครรภ์ หญิงตั้งครรภ์ห้ามฉีด และควรเลื่อนออกไปหลังคลอด เนื่องจากวัคซีนเป็นเชื้อเป็น และอาจมีผลต่อทารกในครรภ์ ผู้ที่ได้รับวัคซีนควรหลีกเลี่ยงการตั้งครรภ์อย่างน้อย 1 เดือนหลังฉีด

3.ผู้ที่เคยแพ้วัคซีนอีสุกอีใสหรือส่วนประกอบของวัคซีนอย่างรุนแรง เช่น แพ้เจลาติน หรือ Neomycin (นีโอมัยซิน) แบบรุนแรง (anaphylaxis) ไม่ควรฉีด เพราะเสี่ยงต่อการเกิดอาการแพ้แบบเฉียบพลัน

4.ผู้ที่เพิ่งได้รับเลือดหรือสารภูมิคุ้มกัน (Immunoglobulin) การรับเลือดหรือภูมิคุ้มกันก่อนฉีดวัคซีนในช่วง 3–11 เดือน (ขึ้นกับชนิดผลิตภัณฑ์) อาจทำให้วัคซีนไม่ออกฤทธิ์ จึงไม่ควรฉีดในช่วงนี้

5.ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคภูมิคุ้มกันบกพร่องชนิดพันธุกรรม เช่น พ่อแม่หรือพี่น้องมีภาวะภูมิขาดหาย หากยังไม่ยืนยันว่าผู้รับวัคซีนมีภูมิคุ้มกันปกติ ต้องหลีกเลี่ยงก่อน

6. ผู้ที่มีอาการป่วยรุนแรง หรือมีไข้มากในขณะนั้น หากป่วยหนัก ควรรอจนกว่าจะหายดีแล้วจึงฉีด

วัคซีนอีสุกอีใส "ราคา" เท่าไหร่? มีสิทธิ์ฟรีไหม?

วัคซีนอีสุกอีใส ไม่ใช่วัคซีนพื้นฐานในโครงการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคพื้นฐานของไทยจึงไม่ได้ฉีดฟรีสำหรับประชาชนทั่วไป แต่บางกรณี อาจฉีดฟรีหรือได้ราคาพิเศษ เช่น

-โรงพยาบาลรัฐที่มี โครงการส่งเสริมเฉพาะช่วงเวลา

-สิทธิ์ประกันสุขภาพของเอกชนบางแบบ

-องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น/เทศบาลบางพื้นที่มีโครงการให้เด็กฉีดวัคซีนเสริม

แต่ละพื้นที่ไม่เหมือนกัน จึงควรสอบถามกับโรงพยาบาลใกล้บ้านเพื่อยืนยัน

สรุป: ลงทุนเจ็บตัว 2 เข็ม คุ้มค่ากว่าการรักษาแผลเป็นตลอดชีวิต

วัคซีนอีสุกอีใส ฉีดกี่เข็ม นั้นหากต้องการภูมิคุ้มกันที่ดีและยั่งยืน 2 เข็ม คือคำตอบที่เหมาะสม เพื่อป้องกันปัญหาใหญ่ในอนาคต เสริมภูมิคุ้มกันได้ดีที่สุด ลดโอกาสติดเชื้อ และลดความรุนแรงหากป่วยจริง คนที่เคยเป็นแล้วอาจไม่ต้องฉีด แต่ถ้าไม่แน่ใจ การฉีดก็ช่วยเพิ่มความมั่นใจได้ ผลข้างเคียงของวัคซีนมีน้อยมาก เมื่อเทียบกับความเสี่ยงเรื่องแผลเป็นและภาวะแทรกซ้อนจากการติดโรคจริง จึงถือว่าฉีดครบ 2 เข็ม คุ้มค่ากว่าการต้องรักษาแผลเป็นไปตลอดชีวิต

อ้างอิงจาก

https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/varicella/hcp/about-vaccine.html

https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-22-varicella.html

https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/current-vis/varicella.html

https://www.cdc.gov/chickenpox/hcp/vaccine-considerations/index.html

https://www.cdc.gov/chickenpox/vaccines/index.html

https://www2.cdc.gov/vaccines/ed/pinkbook/2024/pb_varicella/PB_Varicella.pdf

https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1457520230817093520.pdf

https://www.bumrungrad.com/th/health-blog/march-2025/chickenpox-vaccine

ภาพจาก Freepik