คู่มือที่พ่อแม่ต้องรู้ก่อนถึงวันนัด วัคซีน 9 เดือน

เมื่อเจ้าตัวน้อยอายุครบ 9 เดือน ก็จะถึงช่วงการรับวัคซีนสำคัญอีกครั้ง เพราะวัยนี้ลูกเริ่มคลาน เกาะยืน และจับสิ่งต่าง ๆ รอบตัวมากขึ้น ทำให้มีโอกาสรับเชื้อได้ง่าย วัคซีนหลักที่ต้องได้รับในช่วง 9 เดือน คือวัคซีน MMR (ป้องกันหัด คางทูม และหัดเยอรมัน) และวัคซีน JE (วัคซีนป้องกันไข้สมองอักเสบเจอี ) ตามคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุข นอกจากนี้ยังมีวัคซีนเสริมที่พ่อแม่หลายคนอยากพิจารณา เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่ และ วัคซีน IPD (วัคซีนป้องกันปอดบวม/เยื่อหุ้มสมองอักเสบ) ) ซึ่งช่วยป้องกันโรคร้ายแรงได้ดี ได้รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับวัคซีน 9 เดือนอย่างครบถ้วนและเชื่อถือได้ไว้ให้แล้ว

ตรวจสอบบทความโดย: วราภรณ์ ธีระสุนทรไท
พยาบาลศาสตรบัณฑิต การพยาบาลและการผดุงครรภ์

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

เปิดสมุดสีชมพู: "วัคซีน 9 เดือน" ตามเกณฑ์กระทรวงสาธารณสุข มีอะไรบ้าง?

วัคซีน MMR (หัด-คางทูม-หัดเยอรมัน): พระเอกหลักของวัย 9 เดือนที่ขาดไม่ได้

วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี (JE): ฉีดพร้อมกันตอน 9 เดือนได้ไหม?

"วัคซีน 9 เดือน" ฟรีไหม? เช็กสิทธิ์บัตรทองและสถานที่รับบริการ

วัคซีนเสริมทางเลือก: "ไข้หวัดใหญ่" และ "IPD" ควรฉีดช่วงนี้ด้วยหรือไม่?

รับมือผลข้างเคียง: ฉีดวัคซีน 9 เดือน "ไข้ขึ้น" หรือ "มีผื่น" ปกติไหม?

ไขข้อข้องใจ: ลูก "แพ้ไข่" สามารถฉีดวัคซีน MMR ได้หรือไม่?

เตรียมตัวลูกน้อยก่อนไปฉีดวัคซีน: ต้องงดนม หรือเตรียมเอกสารอะไรบ้าง?

ตรวจพัฒนาการ 9 เดือน: นอกจากฉีดวัคซีน หมอจะเช็กอะไรบ้าง?

เปรียบเทียบวัคซีนรัฐบาล VS เอกชน: วัย 9 เดือนมีความต่างกันตรงไหน?

เลยกำหนด/ลืมนัด "วัคซีน 9 เดือน" ต้องทำอย่างไร? เริ่มนับใหม่ไหม?

สรุป: วัคซีน 9 เดือน เกราะป้องกันโรคร้ายที่ไม่ควรมองข้าม

เปิดสมุดสีชมพู: "วัคซีน 9 เดือน" ตามเกณฑ์กระทรวงสาธารณสุข มีอะไรบ้าง?

ในสมุดบันทึกสุขภาพเด็ก (สมุดสีชมพู) ระบุว่าวัคซีน 9 เดือน ตามเกณฑ์ EPI ของไทย ได้แก่

-MMR เข็มที่ 1 (หัด–คางทูม–หัดเยอรมัน)

-วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี (JE) ชนิดเชื้อตาย

วัคซีน MMR (หัด-คางทูม-หัดเยอรมัน): พระเอกหลักของวัย 9 เดือนที่ขาดไม่ได้

วัคซีน MMR เป็นหัวใจสำคัญของวัคซีน 9 เดือน เพราะ

-โรคหัดมีภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ปอดอักเสบ

-คางทูมทำให้ต่อมน้ำลายอักเสบ สมองอักเสบ

-หัดเยอรมันอันตรายมากในหญิงตั้งครรภ์

เด็กไทยจะได้รับ MMR เข็ม 1 ตอน วัคซีน 9 เดือน และ เข็ม 2 ตอน 2.5 ปี

วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี (JE): ฉีดพร้อมกันตอน 9 เดือนได้ไหม?

เด็กวัย 9 เดือนสามารถฉีด MMR และ JE พร้อมกันได้

-ฉีดคนละตำแหน่ง

-ไม่ทำให้ผลข้างเคียงเพิ่มขึ้น

ตารางวัคซีน JE (ตามโรงพยาบาลรัฐ)

-เข็มที่ 1: ฉีดเมื่ออายุ 9 เดือน เพื่อเริ่มสร้างภูมิคุ้มกันอย่างมีประสิทธิภาพ

-เข็มที่ 2: ฉีดเมื่ออายุประมาณ 1 ปี 6 เดือน เพื่อเสริมภูมิคุ้มกันให้ยาวนานขึ้น

"วัคซีน 9 เดือน" ฟรีไหม? เช็กสิทธิ์บัตรทองและสถานที่รับบริการ

วัคซีนพื้นฐานมักจะมีให้บริการฟรีผ่านหน่วยบริการรัฐ เช่น โรงพยาบาลรัฐ สถานพยาบาลในชุมชน คลินิกสาธารณสุข และ รพ.สต. (ตามเงื่อนไขของสิทธิ์เด็ก/บัตรทอง) ถ้าอยู่ในระบบประกันสุขภาพ หรือมีสิทธิ์ตามเงื่อนไขของรัฐ มักจะได้รับวัคซีน 9 เดือน ฟรีไม่เสียค่าใช้จ่าย แนะนำให้โทรสอบถามหน่วยบริการใกล้บ้านล่วงหน้าเพื่อยืนยันว่ามีวัคซีนครบและพร้อมให้บริการ

วัคซีนเสริมทางเลือก: "ไข้หวัดใหญ่" และ "IPD" ควรฉีดช่วงนี้ด้วยหรือไม่?

วัคซีนไข้หวัดใหญ่

- แนะนำสำหรับเด็กอายุ 6 เดือนขึ้นไป

- ควรฉีด ปีละ 1 ครั้ง

- หากเด็กอายุต่ำกว่า 9 ปี และเพิ่งฉีดครั้งแรก ต้องฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 4 สัปดาห์ ในปีแรก เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันให้เต็มที่

วัคซีน IPD (ป้องกันปอดบวม/เยื่อหุ้มสมองอักเสบ)

- ไม่ใช่วัคซีน 9 เดือนโดยตรงโดยตรง แต่ สามารถฉีดในวัยนี้ได้

- ตารางที่ใช้ทั่วไป ได้แก่ 3 เข็มพื้นฐาน + 1 เข็มกระตุ้น (หากเริ่มฉีดตั้งแต่วัยเล็ก)

หรือ 2 เข็มพื้นฐาน + 1 เข็มกระตุ้น (ในกรณีเริ่มฉีดช้ากว่า)

รับมือผลข้างเคียง: ฉีดวัคซีน 9 เดือน "ไข้ขึ้น" หรือ "มีผื่น" ปกติไหม?

วัคซีน MMR และวัคซีนเด็กพื้นฐานอื่น ๆ มีโอกาสให้เกิดผลข้างเคียงเล็กน้อย เช่น ไข้ต่ำ ๆ ปวดบริเวณที่ฉีด เจ็บเล็กน้อย หรืออาจมีผื่นขึ้นเล็กน้อย แต่โดยทั่วไปถือว่าเป็นปฏิกิริยาปกติหลังฉีดวัคซีน

ถ้ามีอาการรุนแรง เช่น ไข้สูงนานเกิน 48 ชั่วโมง ซึมลงมาก มีอาการหายใจลำบาก หรืออาเจียน ควรพาไปพบแพทย์ทันที โดยรวมวัคซีน 9 เดือนมีความปลอดภัยสูง และผลข้างเคียงมักเล็กน้อย

ไขข้อข้องใจ: ลูก "แพ้ไข่" สามารถฉีดวัคซีนหัด (MMR) ได้หรือไม่?

วัคซีน MMR ไม่ได้ผลิตจากไข่ ไม่เหมือนวัคซีนไข้หวัดใหญ่บางชนิดที่อาจใช้ไข่ในการผลิต ดังนั้นในกรณีที่เด็กแพ้ไข่ โดยทั่วไปสามารถฉีดวัคซีน MMR ได้อย่างปลอดภัย แต่อย่างไรก็ตาม ควรแจ้งแพทย์ก่อนฉีดทุกครั้ง เผื่อกรณีประวัติภูมิแพ้อื่น ๆ ที่ซับซ้อนกว่า

เตรียมตัวลูกน้อยก่อนไปฉีดวัคซีน: ต้องงดนม หรือเตรียมเอกสารอะไรบ้าง?

สิ่งที่ไม่ต้องงดก่อนฉีดวัคซีน

- ไม่ต้องงดนม / งดน้ำ และเด็กสามารถทานอาหารได้ตามปกติ

(ควรได้รับสารอาหารและพักผ่อนพอเหมาะเพื่อให้สบายตัวระหว่างฉีด)

สิ่งที่ควรเตรียมไปในวันฉีดวัคซีน

-สมุดสีชมพู (สมุดบันทึกสุขภาพเด็ก)

-บัตรประชาชนพ่อแม่ หรือบัตรเด็ก

-ข้อมูลประวัติแพ้ยา/แพ้วัคซีน (ถ้ามี)

-บันทึกอาการป่วยหรือโรคประจำตัวที่ผ่านมา

การเตรียมเหล่านี้จะช่วยให้วันฉีดวัคซีน 9 เดือน ของลูกน้อยเป็นไปอย่างราบรื่นและสบายใจทั้งพ่อแม่และลูก

ตรวจพัฒนาการ 9 เดือน: นอกจากฉีดวัคซีน หมอจะเช็กอะไรบ้าง?

ในช่วงมาฉีดวัคซีนหรือเข้าคลินิกพัฒนาการเมื่ออายุประมาณ 9–12 เดือน คุณหมอจะตรวจพัฒนาการ

พื้นฐานของลูกในหลายด้าน ได้แก่

- การเจริญเติบโตของร่างกาย : น้ำหนัก ส่วนสูง รอบศีรษะ

- พัฒนาการกล้ามเนื้อและการเคลื่อนไหว : ความแข็งแรงของคอ การคลาน การลุกขึ้นเกาะยืนหรือพยุงตัว

- พัฒนาการรับรู้และสื่อสาร : การตอบสนองต่อเสียง การมองตามสิ่งของ การยิ้มตอบหรือสื่อสารแบบง่าย ๆ

- ทักษะการใช้มือและประสานงาน : การจับของ การหยิบของชิ้นเล็ก

- พัฒนาการด้านสังคมและอารมณ์ :  การเล่นหรือโต้ตอบกับคนใกล้ตัว พฤติกรรมทั่วไปในชีวิตประจำวัน

การฉีดวัคซีน 9 เดือนมักมาพร้อมกับการตรวจพัฒนาการเหล่านี้ เพื่อให้แพทย์ประเมินว่าลูกเติบโตและพัฒนาเป็นไปตามวัย

เปรียบเทียบวัคซีนรัฐบาล VS เอกชน: วัย 9 เดือนมีความต่างกันตรงไหน?

ภาครัฐ

-ฉีด MMR เข็ม 1 ฟรี

-JE มีในบางพื้นที่

-เน้นวัคซีนพื้นฐานตามสิทธิ

เอกชน

-ฉีด MMR และ JE เช่นกัน แต่มี ค่าใช้จ่าย

-มีวัคซีนเสริมให้เลือกเพิ่ม เช่น ไข้หวัดใหญ่, IPD

-มีบริการตรวจพัฒนาการครบชุด

วัคซีน 9 เดือนพื้นฐาน คุณภาพเท่ากันทั้งรัฐและเอกชน ต่างกันที่ค่าใช้จ่ายและตัวเลือกวัคซีนเสริม

เลยกำหนด/ลืมนัด "วัคซีน 9 เดือน" ต้องทำอย่างไร? เริ่มนับใหม่ไหม?

วัคซีนไม่ต้องเริ่มนับใหม่แม้ลืมนัด เพียงฉีดเข็มที่ค้างอยู่ต่อได้เลย หากลูกอายุเกิน 9 เดือนแล้ว ให้ฉีด MMR และ JE โดยเร็วที่สุด เพราะวัคซีน MMR โดยทั่วไปกำหนดเข็มแรก 9–12 เดือน

สรุป: วัคซีน 9 เดือน เกราะป้องกันโรคร้ายที่ไม่ควรมองข้าม

วัคซีน 9 เดือนถือเป็นช่วงสำคัญที่ช่วยปกป้องลูกน้อยจากโรคหัด คางทูม หัดเยอรมัน และไข้สมองอักเสบเจอี แม้จะมีวัคซีนเสริมที่น่าสนใจ เช่น ไข้หวัดใหญ่ และ IPD แต่สิ่งที่ห้ามพลาดคือวัคซีนพื้นฐานตามสมุดสีชมพู เพื่อความปลอดภัยและภูมิคุ้มกันที่ดีที่สุดสำหรับเด็กทุกคน

อ้างอิงจาก

https://www.ddc.moph.go.th/uploads/publish/1607720240902103401.pdf

https://kcmh.chulalongkornhospital.go.th/line/%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%84%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%99%E0%B8%9B%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%84%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%94-%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%94/

https://www.pitsanuvej.com/articles/vaccine-table

https://www.vibhavadi.com/th/vaccine-for-children

https://www.khonkaenram.com/th/services/health-information/health-articles/checkup-and-vaccine/vaccine

https://hpc3.anamai.moph.go.th/th/good-child-health-clinic/229836

https://www.nakornthon.com/article/detail/%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%84%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%A1%E0%B8%AA%E0%B8%B3%E0%B8%AB%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%81%E0%B8%88%E0%B8%B3%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%88%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD

https://www.pitsanuvej.com/articles/vaccine

https://www.ram-hosp.co.th/th/news_detail/1748

https://www.khonkaenram.com/th/services/health-information/health-articles/pediatrics/vaccine-schedule

https://www.synphaet.co.th/children-ramintra/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B8%A7-%E0%B8%81%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%99-%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1/

https://www.bangkokhospital.com/th/bangkok/content/child-health-checks-by-age

https://www.samitivejhospitals.com/th/article/detail/%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%A7%E0%B8%88%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%82%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%81

https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2/dcd/files/1_Vaccine%20Schedule%202566_V3.pdf

https://www.hfocus.org/content/2021/06/21935

ภาพจาก Freepik