รายการวัคซีนสำคัญที่ลูกต้องได้รับ วัคซีน4เดือนและคำแนะนำที่ควรรู้

การฉีดวัคซีนให้ลูกน้อยตามช่วงวัย โดยเฉพาะเมื่ออายุ 4 เดือน เป็นหนึ่งในก้าวสำคัญของการสร้างภูมิคุ้มกันให้กับเด็กเล็ก เพราะในวัยนี้ ระบบภูมิคุ้มกันของเด็กยังไม่แข็งแรงพอ การติดเชื้ออาจนำไปสู่โรครุนแรงได้ ดังนั้นวัคซีน4เดือนจึงสำคัญมากสำหรับพัฒนาการและสุขภาพของเด็ก เพื่อให้พ่อแม่เข้าใจว่า วัคซีน4เดือน มีอะไรบ้าง ฟรีไหม เสริมอะไรได้ และควรเตรียมตัวอย่างไร

ตรวจสอบบทความโดย: วราภรณ์ ธีระสุนทรไท
พยาบาลศาสตรบัณฑิต การพยาบาลและการผดุงครรภ์

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

เช็กลิสต์! "วัคซีน 4 เดือน" ลูกน้อยต้องโดนฉีดและหยอดอะไรบ้าง?

"วัคซีน 4 เดือน" ฟรีไหม? ใช้สิทธิ์บัตรทอง (30 บาท) ฉีดที่ไหนได้บ้าง?

ทางเลือกที่แตกต่าง: วัคซีนรัฐบาล (5 โรค) VS วัคซีนเอกชน (6 โรค) เลือกแบบไหนดี?

วัคซีนเสริม "IPD" (ปอดอักเสบ) จำเป็นต้องฉีดพร้อมวัคซีน 4 เดือนไหม?

"วัคซีนโรต้า" (Rotavirus): ทำไมต้องหยอดซ้ำตอน 4 เดือน?

ฉีดวัคซีน 4 เดือน "ไข้ขึ้น" ไหม? โอกาสเป็นไข้มากน้อยแค่ไหน?

การเตรียมตัวลูกน้อย "ก่อน" ไปฉีดวัคซีน: ต้องงดนม หรือเตรียมเอกสารอะไรบ้าง?

5 วิธีดูแลลูก "หลังฉีดวัคซีน" ให้ลูกสบายตัว ลดปวด ลดบวม

ยาลดไข้พาราเซตามอล: ควรป้อนกันไว้ก่อน หรือรอให้มีไข้ค่อยกิน?

เลยกำหนดฉีด "วัคซีน 4 เดือน" เป็นอะไรไหม? ต้องเริ่มนับใหม่หรือเปล่า?

ตรวจพัฒนาการ 4 เดือน: นอกจากฉีดวัคซีนแล้ว หมอจะเช็กอะไรอีก?

สรุป: เจ็บตัวนิดเดียว แต่คุ้มค่า! สร้างเกราะป้องกันโรคร้ายให้ลูกรัก

เช็กลิสต์! "วัคซีน 4 เดือน" ลูกน้อยต้องโดนฉีดและหยอดอะไรบ้าง?

เมื่ออายุ 4 เดือน เด็กควรได้รับวัคซีนตามตารางประเทศไทย ดังนี้

-วัคซีนรวม 5 โรค (DTwP‑HB‑Hib) เข็มที่ 2 ป้องกันคอตีบ บาดทะยัก ไอกรน ไวรัสตับอักเสบบี และ Hib (หากเป็นโรงพยาบาลเอกชนอาจเลือกวัคซีนรวม 6‑in‑1 แทน)

-วัคซีนโปลิโอ ได้แก่ OPV1 (ชนิดหยอด) หรือ IPV (ชนิดฉีด) ขึ้นอยู่กับแผนวัคซีนที่ได้รับ

-วัคซีนป้องกันนิวโมคอคคัส (PCV/IPD) เป็นวัคซีนเสริมที่โรงพยาบาลเอกชนแนะนำ

-วัคซีนโรต้า (Rotavirus) เข็มที่ 2 ซึ่งเป็นวัคซีนเสริม ช่วยลดความรุนแรงของโรคท้องเสียจากไวรัสโรต้า

ดังนั้น วัคซีน 4 เดือนส่วนใหญ่จะครอบคลุมโรคคอตีบ บาดทะยัก ไอกรน โปลิโอ Hib ปอดบวมจากนิวโมคอคคัส และอาจเสริมด้วยวัคซีนโรต้าเพื่อป้องกันท้องเสียรุนแรง

"วัคซีน 4 เดือน" ฟรีไหม? ใช้สิทธิ์บัตรทอง (30 บาท) ฉีดที่ไหนได้บ้าง?

เด็กไทยสามารถรับวัคซีนพื้นฐานตามตารางอายุได้ฟรี ผ่านสิทธิภาครัฐหรือสิทธิบัตรทอง โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เช่น DTwP‑HB‑Hib, OPV/IPV และวัคซีนพื้นฐานในช่วงวัย 2, 4, 6 เดือน

หากเลือกฉีดที่โรงพยาบาลหรือคลินิกเอกชน อาจมีค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับแพ็กเกจที่เลือก ซึ่งมักรวมถึงวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริมเพิ่มเติมตามความเหมาะสม

ดังนั้น หากฉีดตามตารางมาตรฐานของรัฐ วัคซีน 4 เดือนมักได้รับฟรี แต่ถ้าฉีดในเอกชนหรือรับวัคซีนเสริม อาจมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม

ทางเลือกที่แตกต่าง: วัคซีนรัฐบาล (5 โรค) VS วัคซีนเอกชน (6 โรค) เลือกแบบไหนดี?

วัคซีนภาครัฐมักใช้วัคซีนรวม 5 โรค (คอตีบ–บาดทะยัก–ไอกรน–ตับอักเสบบี–Hib) เหมาะสำหรับผู้ปกครองที่ต้องการฉีดครบตามมาตรฐานสาธารณสุข โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม

ในโรงพยาบาลหรือคลินิกเอกชน มักมีวัคซีนรวม 6 โรค ซึ่งเพิ่มโปลิโอแบบฉีด (IPV) และมีวัคซีนเสริมให้เลือกมากขึ้น เหมาะสำหรับผู้ปกครองที่ต้องการความสะดวกและยอมรับค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม

การตัดสินใจควรพิจารณาจากสุขภาพของลูก ความเสี่ยง เช่น แม่เป็นพาหะตับอักเสบบี งบประมาณ และความสะดวกของสถานบริการ เพื่อให้เลือกได้เหมาะสมที่สุดค่ะ

วัคซีนเสริม "IPD" (ปอดอักเสบ) จำเป็นต้องฉีดพร้อมวัคซีน 4 เดือนไหม?

วัคซีนคอนจูเกตนิวโมคอคคัส (PCV)ป้องกันโรค IPD  เป็นวัคซีนเสริมที่สามารถฉีดร่วมกับวัคซีนพื้นฐานในช่วงอายุ 2–6 เดือน เพื่อป้องกันโรคปอดอักเสบ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ และการติดเชื้อรุนแรงในเด็กเล็ก

โดยทั่วไป วัคซีน PCV ควรได้รับเข็มที่ 1 ในอายุ 2 เดือน และเข็มที่ 2 ในอายุ 4 เดือน แม้จะเป็นวัคซีนเสริม แต่หากเป็นไปได้แนะนำให้ฉีดให้ครบ เพราะโรคนิวโมคอคคัสอาจรุนแรงสำหรับทารกค่ะ

"วัคซีนโรต้า" (Rotavirus): ทำไมต้องหยอดซ้ำตอน 4 เดือน?

วัคซีนโรต้าเป็นวัคซีนที่ป้องกันไวรัสโรตา สาเหตุสำคัญของอุจจาระร่วงรุนแรงในทารกและเด็กเล็ก ซึ่งอาจทำให้ขาดน้ำและเสี่ยงอันตรายได้ สำหรับสูตรวัคซีนโรต้า ถ้าเป็นชนิด 2-dose ให้เข็มแรกที่ 2 เดือน และเข็มที่ 2 ที่ 4 เดือน ถ้าสูตร 3-doseจะมีเข็มที่ 3 ที่ 6 เดือน เพราะฉะนั้นการหยอดซ้ำตอน วัคซีน4เดือนเป็นขั้นตอนสำคัญเพื่อให้ได้ภูมิคุ้มกันครบและป้องกันโรคท้องร่วงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ฉีดวัคซีน 4 เดือน "ไข้ขึ้น" ไหม? โอกาสเป็นไข้มากน้อยแค่ไหน?

วัคซีนพื้นฐานโดยทั่วไปปลอดภัยมากและอาการแพ้รุนแรงพบได้ยากมาก อย่างไรก็ตามหลังฉีดวัคซีนบางชนิด เด็กอาจมีอาการชั่วคราวได้ บางรายอาจมีไข้ นอนร้องกวน งอแง ตัวร้อน บวมแดงบริเวณที่ฉีด โดยเฉพาะในช่วง 24–48 ชั่วโมงหลังฉีด แต่เป็นอาการปกติที่สัมพันธ์กับการสร้างภูมิคุ้มกัน ถ้าไม่มีอาการรุนแรง ส่วนใหญ่หายได้เอง

การเตรียมตัวลูกน้อย "ก่อน" ไปฉีดวัคซีน: ต้องงดนม หรือเตรียมเอกสารอะไรบ้าง?

เพื่อให้การฉีดวัคซีน4เดือนราบรื่นและลดความเครียดสำหรับลูกและพ่อแม่ควรเตรียมความพร้อม ดังนี้

- สมุดวัคซีน  สำหรับบันทึกประวัติการรับวัคซีน รวมถึงประวัติการรับวัคซีนครั้งก่อน / สูติบัตร(ใบเกิด) หรือบัตรประชาชนเด็ก /บัตรทอง  กรณีใช้สิทธิของรพ.รัฐบาล 

-สอบถามแพทย์ล่วงหน้า ว่าวัคซีนที่ใช้เป็นแบบรวม 5‑in‑1 หรือ 6‑in‑1 เพื่อเตรียมตัวและติดตามอย่างเหมาะสม

-หากลูกเพิ่งป่วยหรือมีไข้ ควรแจ้งแพทย์ทันที เพราะบางกรณีอาจต้องพิจารณาเลื่อนฉีด

-ไม่จำเป็นต้องงดนมหรือน้ำ ควรให้ลูกนอนหลับพักผ่อนและกินนมตามปกติ เพื่อให้สบายใจขึ้นและลดอาการงอแงหลังฉีด

5 วิธีดูแลลูก "หลังฉีดวัคซีน" ให้ลูกสบายตัว ลดปวด ลดบวม

1. ประคบเย็นบริเวณที่ฉีดด้วยผ้าสะอาดเพื่อลดอาการบวมและปวดอย่างเหมาะสม

2. ให้ลูกดื่มน้ำหรือกินนมตามปกติ เพื่อช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวดีขึ้น

3. สังเกตอาการลูก 24–48 ชั่วโมง หากมีไข้ต่ำดูแลตามอาการ แต่ถ้ามีไข้สูง งอแงผิดปกติ หรือมีอาการชักให้รีบพาไปพบแพทย์ทันที

4. ให้ลูกพักผ่อนเพียงพอ และงดกิจกรรมหนัก เพื่อให้ร่างกายฟื้นตัวเร็วขึ้น

5. บันทึกวันที่ฉีดและชนิดวัคซีนเพื่อให้ติดตามเข็มต่อไปได้อย่างครบถ้วนสบายใจมากขึ้น

ยาลดไข้พาราเซตามอล: ควรป้อนกันไว้ก่อน หรือรอให้มีไข้ค่อยกิน?

โดยทั่วไปแนะนำให้รอจนกว่าลูกมีอาการไข้ก่อน หากตัวร้อนหรือไม่สบาย เช่น ร้องกวนหรือนอนหลับยาก จึงให้ยาลดไข้ตามคำแนะนำแพทย์หรือฉลากยา ไม่ควรให้ยาล่วงหน้าเมื่อยังไม่มีอาการ เพราะอาจไม่จำเป็น และทำให้สังเกตไข้จริงได้ยากขึ้นอย่างมาก

ถ้าเลยกำหนดฉีด "วัคซีน 4 เดือน" เป็นอะไรไหม? ต้องเริ่มนับใหม่หรือเปล่า?

หากไม่ได้พาลูกไปรับวัคซีน4เดือน ไม่จำเป็นต้องเริ่มใหม่ทั้งหมด แต่ควรพาไปฉีดโดยเร็วที่สุดตามแพทย์กำหนด เพื่อให้ได้รับภูมิคุ้มกันครบถ้วนตามตาราง แนะนำให้ปรึกษาแพทย์ เนื่องจากบางวัคซีนมีระยะห่างขั้นต่ำระหว่างเข็ม หากทิ้งช่วงนานเกินไป อาจต้องปรับตารางให้เหมาะสม

ตรวจพัฒนาการ 4 เดือน: นอกจากฉีดวัคซีนแล้ว หมอจะเช็กอะไรอีก?

-การเจริญเติบโตของเด็กควรติดตามทุกครั้ง ได้แก่ น้ำหนัก ส่วนสูง และรอบศีรษะ เพื่อประเมินว่าสอดคล้องตามเกณฑ์อายุ 

-พัฒนาการด้านการมองเห็นและการตอบสนองต่อเสียง รวมถึงพฤติกรรมทั่วไป เช่น การเคลื่อนไหว แขนขา การพลิกตะแคงตัว หรือการช่วยลุกนั่ง เพื่อให้มั่นใจว่าเด็กพัฒนาได้เหมาะสมตามวัย การฉีดวัคซีนให้ครบถ้วนจึงควบคู่ไปกับการติดตามพัฒนาการเพื่อความสมบูรณ์แข็งแรงของเด็ก

สรุป: เจ็บตัวนิดเดียว แต่คุ้มค่า! สร้างเกราะป้องกันโรคร้ายให้ลูกรัก

วัคซีน4เดือนเป็นช่วงเวลาสำคัญของลูกน้อย ที่ควรได้รับครบตามตาราง ไม่ว่าจะเป็นวัคซีนพื้นฐาน หรือวัคซีนเสริม เช่น PCV และ Rotavirus ซึ่งช่วยป้องกันโรคติดเชื้อรุนแรงหลายโรค การฉีดวัคซีนอาจทำให้ลูกมีอาการไม่สบายตัวเล็กน้อย แต่โดยรวมผลดีมีมากกว่าความเสี่ยงหลายเท่า เพราะช่วยสร้างเกราะภูมิคุ้มกันให้ลูก พร้อมกับช่วยให้พ่อแม่วางใจได้ว่า ลูกน้อยได้รับการดูแลที่ดีที่สุด

อ้างอิงจาก

https://www.pidst.or.th/A746.html

https://www.princsuvarnabhumi.com/articles/content-basic-vaccines-that-should-be-given

https://ladpraohospital.com/en/product/uncategorized/%E0%B9%81%E0%B8%9E%E0%B9%87%E0%B8%81%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%88%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%84%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%99%E0%B8%9B%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%AA%E0%B8%B3/

https://www.vibhavadi.com/th/package/package-vaccine-%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%81

https://www.princsuvarnabhumi.com/articles/content-basic-vaccines-that-should-be-given

https://www.synphaet.co.th/children-ramintra/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B8%A7-%E0%B8%81%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%99-%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1/

https://srisawan.com/th/articles/post-vaccination-care-for-children

https://www.bangpakok3.com/care_blog/view/227

https://www.rama.mahidol.ac.th/ramachannel/gallery/%E0%B8%9E%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%8B%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%A5-%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%87%E0%B9%83%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%94%E0%B8%B5/

https://www.bangpakok3.com/care_blog/view/218

https://www.pidst.or.th/A746.mobile

https://www.bangkokhospital.com/th/bangkok/content/child-health-checks-by-age

ภาพจาก Freepik