สิ่งสำคัญที่ควรทราบ
นมแม่เป็นอาหารที่ดีที่สุดสำหรับทารก เราสนับสนุนคำแนะนำขององค์การอนามัยโลกในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรกของชีวิต จากนั้นเริ่มให้อาหารเสริมตามวัยที่ปลอดภัยอย่างเหมาะสมร่วมกับนมแม่จนครบ 2 ปี หรือนานกว่านั้น การได้รับโภชนาการที่ดีและสมดุลของมารดาในช่วงให้นมบุตรจึงมีความสำคัญยิ่ง ทั้งนี้ หากมีความจำเป็นต้องใช้นมผสม ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนตัดสินใจ และควรปฏิบัติตามข้อแนะนำในการเตรียมและการใช้อย่างระมัดระวังเพื่อสุขภาพที่ดีของลูกรัก
โภชนาการที่ดีควบคู่กับการส่งเสริมพัฒนาการในแต่ละช่วงวัย คือ รากฐานสำคัญสำหรับการเจริญเติบโตของลูกรัก ฮาร์ททูฮาร์ทคลับ พร้อมเคียงข้างคุณแม่ ด้วยข้อมูลด้านโภชนาการและพัฒนาการที่เป็นประโยชน์ เพื่อสนับสนุนคุณภาพชีวิตที่ดีของทั้งคุณแม่และลูกรัก
อาการไอเป็นกลไกตามธรรมชาติของร่างกายในการขับสิ่งแปลกปลอม เสมหะ หรือเชื้อโรคออกจากทางเดินหายใจ แม้จะเป็นอาการที่พบบ่อย แต่ก็สร้างความรำคาญและส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน หลายคนจึงมองหาวิธีบรรเทาอาการไอที่ทำได้เองที่บ้านอย่างปลอดภัย บทความนี้จะพาคุณไปรู้จักสาเหตุของอาการไอ และแนวทางดูแลทั้งจากธรรมชาติและการแพทย์
ตรวจสอบบทความโดย: ศุภลักษณ์ อารีมิตร
การพยาบาลและการผดุงครรภ์ ชั้น 1
สาเหตุของอาการไอที่ควรรู้ก่อนเลือกวิธีบรรเทา
การเข้าใจสาเหตุของอาการไอ จะช่วยให้เราเลือก วิธีบรรเทาอาการไอ ได้เหมาะสมและได้ผลดียิ่งขึ้น อาการไอแบ่งได้เป็น 3 ประเภทหลัก ๆ ดังนี้:
1. ไอเฉียบพลัน (น้อยกว่า 3 สัปดาห์)
มักเกิดจากการติดเชื้อไวรัส เช่น หวัด คออักเสบ หรือไซนัสอักเสบ
2. ไอกึ่งเฉียบพลัน (3–8 สัปดาห์)
เป็นอาการไอที่ยังไม่หายสนิทหลังการติดเชื้อ
3. ไอเรื้อรัง (มากกว่า 8 สัปดาห์)
อาจเกิดจากโรคเรื้อรัง เช่น หอบหืด หลอดลมอักเสบเรื้อรัง หรือกรดไหลย้อน เป็นต้น
วิธีบรรเทาอาการไอด้วยการดื่มน้ำอุ่นและน้ำสมุนไพร
หนึ่งใน วิธีบรรเทาอาการไอ ที่ทำได้ง่ายและปลอดภัย คือการดื่มน้ำอุ่นและน้ำสมุนไพร เพราะช่วยให้คอชุ่มชื้น ละลายเสมหะ และลดการระคายเคืองได้ดี
• น้ำอุ่น : การจิบน้ำอุ่นระหว่างวันช่วยให้เสมหะอ่อนตัว ละลายง่าย และถูกขับออกได้เร็วขึ้น พร้อมทั้งช่วยลดความระคายเคืองในลำคอ
• น้ำสมุนไพร : สามารถเลือกดื่มชาอุ่นหรือชาสมุนไพรที่มีฤทธิ์ช่วยลดการอักเสบหรือขับเสมหะ เช่น ขิง ตะไคร้ หรือใบมะขามป้อม
นอกจากนี้ น้ำผึ้งหรือสมุนไพรบางชนิด เมื่อดื่มร่วมกับน้ำอุ่น อาจช่วยลดความถี่และความรุนแรงของอาการไอได้ โดยเหมาะสำหรับอาการไอที่ไม่รุนแรง แต่หากอาการไอยังคงมากขึ้นหรือมีอาการอื่นร่วมด้วย ควรหาวิธีดูแลเพิ่มเติมหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
การกลั้วคอด้วยน้ำเกลือ ช่วยลดการระคายคอและบรรเทาไอ
การกลั้วคอด้วยน้ำเกลือ (น้ำเกลืออุ่น) เป็น วิธีบรรเทาอาการไอ ที่นิยมและมีประสิทธิภาพในแง่การลดการระคายเคือง โดยทำได้ง่าย ดังนี้
-ผสมน้ำอุ่นกับเกลือ (เช่น ½ ช้อนชาเกลือละลายในน้ำอุ่นประมาณ 240 มล.)
-กลั้วคอประมาณ 10–15 วินาที แล้วบ้วนน้ำออก
-ทำวันละ 2–3 ครั้ง
ประโยชน์
1.ลดการอักเสบในลำคอ
2.ช่วยชะล้างแบคทีเรียหรือไวรัสที่อาจอยู่บนผนังคอ
3.ลดการระคายเคือง และลดอาการเจ็บคอร่วมกับไอ
การใช้ไอน้ำและการอาบน้ำอุ่นเพื่อเปิดทางเดินหายใจ
การใช้ไอน้ำ (Inhalation) และการอาบน้ำอุ่นเป็น วิธีบรรเทาอาการไอ ที่ช่วยเปิดทางเดินหายใจและลดความระคายเคือง
-การสูดดมไอน้ำร้อน ให้ผู้ป่วยหายใจเอาไอน้ำร้อนเข้าไป (อาจใช้หม้อน้ำร้อนหรือเครื่องพ่นไอน้ำ) ช่วยให้เยื่อเมือกคอและโพรงจมูกชุ่มชื้น และช่วยให้เสมหะอ่อนตัว
-อาบน้ำอุ่น เมื่ออาบน้ำอุ่น ร่างกายจะได้รับความชื้น รอบข้างก็มีไอน้ำ ทำให้ทางเดินหายใจชื้นขึ้น ลดการระคายเคือง
การเปิดทางเดินหายใจด้วยไอน้ำช่วยให้ วิธีบรรเทาอาการไอ ได้ดี โดยเฉพาะในกรณีไอแห้งหรือไอที่เกิดจากอากาศแห้ง
การรับประทานน้ำผึ้งและมะนาวเป็นวิธีบรรเทาอาการไอธรรมชาติ
น้ำผึ้ง (Honey) และมะนาว (Lemon) เป็นอีกหนึ่งวิธีธรรมชาติที่นิยมใช้เพื่อบรรเทาอาการไอ น้ำผึ้ง ช่วยลดความถี่และความรุนแรงของอาการไอได้ดีกว่าการไม่รักษาเลย และยังช่วยบรรเทาอาการของโรคทางเดินหายใจเฉียบพลันได้อีกด้วย มีการศึกษาพบว่า การให้น้ำผึ้งผสมมะนาวแก่เด็กสามารถช่วยลดอาการไอได้ดีกว่าการใช้ยาเพียงอย่างเดียว
วิธีใช้
1.ผสมน้ำผึ้ง 1–2 ช้อนชากับน้ำอุ่นเล็กน้อย
2.เติมน้ำมะนาวสดลงไปเล็กน้อย
3.ดื่มก่อนนอนหรือเมื่อมีอาการไอตามต้องการ
ข้อควรระวัง
เด็กอายุต่ำกว่า 1 ปีไม่ควรกินน้ำผึ้ง เพราะอาจเสี่ยงต่อโรคโบทูลิซึม (Botulism)
วิธีบรรเทาอาการไอด้วยสมุนไพรไทย เช่น ขิง มะขามป้อม และกระชาย
ในวัฒนธรรมไทย มีสมุนไพรหลายชนิดที่นิยมใช้เป็น วิธีบรรเทาอาการไอ ซึ่งสามารถนำมาประยุกต์ใช้ได้ ดังนี้
-ขิง มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ช่วยกระตุ้นระบบไหลเวียนเลือด และช่วยลดการระคายเคืองคอ
-มะขามป้อม อุดมไปด้วยวิตามินซี มีฤทธิ์เสริมภูมิคุ้มกัน และช่วยลดอาการไอ
-กระชาย มีสารต้านจุลชีพและลดการอักเสบ
-ตะไคร้ / ใบเตย / สมุนไพรอื่นๆ นิยมใช้ต้มเป็นน้ำสมุนไพร ดื่มเพื่อบรรเทาอาการไอ
เมื่อใช้สมุนไพรไทยร่วมกับวิธีอื่น เช่น การดื่มน้ำอุ่น การกลั้วคอ จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการบรรเทาอาการไอ
การปรับสภาพอากาศในห้องให้อบอุ่นและชื้นเพื่อลดอาการไอ
สิ่งแวดล้อมรอบตัวมีผลต่ออาการไอ ถ้าปรับให้เหมาะสมก็สามารถช่วย วิธีบรรเทาอาการไอ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
-ใช้ เครื่องเพิ่มความชื้น หรือวางถ้วยน้ำในห้องนอน เพื่อเพิ่มความชื้น
-หลีกเลี่ยงอากาศแห้งจัด
-หลีกเลี่ยงควันบุหรี่ ควันจากการทำอาหาร กลิ่นฉุน หรือสารเคมีในอากาศ
-รักษาอุณหภูมิในห้องให้อบอุ่นพอประมาณ ไม่ให้เย็นจัด
การมีอากาศในห้องที่ชื้นพอเหมาะช่วยลดการระคายเคืองเยื่อบุทางเดินหายใจ ทำให้ วิธีบรรเทาอาการไอ มีโอกาสได้ผลดีขึ้น
อาหารที่ควรรับประทานและหลีกเลี่ยงเมื่อมีอาการไอ
การเลือกรับประทานอาหารก็เป็นส่วนสำคัญของ วิธีบรรเทาอาการไอ
อาหารที่ควรรับประทาน
1. น้ำซุปอุ่น : เช่น ซุปไก่, น้ำซุปกระดูกหมู, ซุปผักใสช่วยให้ร่างกายอบอุ่น ละลายเสมหะ และลดการระคายคอ
2. ผลไม้ผิวเปลือกบาง วิตามินซีสูง : เช่น ส้ม, ส้มเขียวหวาน, ฝรั่ง, กีวีเสริมภูมิคุ้มกัน และช่วยให้คอชุ่มชื้น
3. ผักที่มีสารต้านอนุมูลอิสระสูง : เช่น บรอกโคลี, แครอท, ผักโขมช่วยลดการอักเสบและเสริมสุขภาพทางเดินหายใจ
4. อาหารย่อยง่าย ไม่เผ็ด : เช่น โจ๊ก, ไข่ตุ๋น, ข้าวต้มปลาลดภาระระบบย่อยอาหาร ไม่กระตุ้นการไอ
5. เครื่องดื่มอุ่น : เช่น น้ำสมุนไพรขิง, ชาตะไคร้, น้ำผึ้งมะนาวอุ่นช่วยให้คอโล่ง ลดเสมหะ
อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง
1. อาหารเผ็ดจัด หรือรสจัดมาก : เช่น ต้มยำที่รสจัด, แกงเผ็ดมากกระตุ้นให้ไอหนักขึ้น
2. อาหารมันจัด / ของทอด : เช่น ไก่ทอด, หมูกรอบ, เฟรนช์ฟรายเพิ่มเสมหะและทำให้คอระคายเคือง
3. เครื่องดื่มเย็นจัดหรือมีน้ำแข็ง : เช่น เมนูน้ำเย็นต่างๆ , น้ำอัดลมใส่น้ำแข็งอาจทำให้ไอมากขึ้นในบางคน
4. น้ำอัดลม / น้ำหวานเข้มข้น : เช่น น้ำอัดลมหวาน ๆ, ชานมไข่มุกน้ำตาลสูง ทำให้เสมหะเหนียวขึ้น
5. อาหารที่ก่อภูมิแพ้ในคนที่แพ้ง่าย : เช่น อาหารทะเล, นมวัว, ถั่วบางชนิดอาจกระตุ้นให้ไอหรือคัดจมูกเพิ่มขึ้น
การหลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นการระคายเคืองช่วยให้ วิธีบรรเทาอาการไอ ทำงานได้ดีขึ้น
วิธีบรรเทาอาการไอในเด็กและผู้สูงอายุที่ต้องการความระมัดระวัง
เด็กและผู้สูงอายุอาจมีความอ่อนไหวสูง และต้องใช้วิธีที่ปลอดภัยเป็นพิเศษในการ วิธีบรรเทาอาการไอ
-เด็กควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาแก้ไอเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์
-สำหรับเด็กที่อายุมากกว่า 1 ปี สามารถให้ น้ำผึ้ง ได้ แต่ห้ามใช้หากอายุน้อยกว่า 1 ขวบ
-ใช้วิธีธรรมชาติ เช่น ดื่มน้ำอุ่น กลั้วคอ ถ้าเด็กโตพอ สูดไอน้ำ
-พักผ่อนให้เพียงพอ
-หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นในห้อง เช่น ฝุ่นควัน
-ผู้สูงอายุควรระวังภาวะแทรกซ้อน เช่น โรคปอด โรคหัวใจ ใช้วิธีธรรมชาติควบคู่กับการดูแลสุขภาพโดยเฉพาะ
การใช้ยาบรรเทาอาการไอที่เหมาะสมและควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์
ในบางกรณี อาจจำเป็นต้องใช้ยาเพื่อช่วย วิธีบรรเทาอาการไอ ที่รบกวนการดำเนินชีวิต
1.ยาลดการไอ (Cough suppressants) ใช้ในกรณีไอแห้งที่ไม่พบเสมหะ
2.ยาขับเสมหะ (Expectorants) ใช้ในกรณีมีเสมหะ เพื่อช่วยให้เสมหะหลุดออกง่าย
3.ยาปฏิชีวนะหรือยาเฉพาะทาง เฉพาะเมื่อมีการติดเชื้อแบคทีเรียหรือภาวะแทรกซ้อนที่ต้องรักษา
ควรใช้ยาตามที่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำ และไม่ควรซื้อยามาใช้เองโดยไม่มีคำปรึกษา
สัญญาณอันตรายที่ควรไปพบแพทย์เมื่ออาการไอไม่ดีขึ้น
แม้หลายกรณีอาการไอสามารถบรรเทาได้เอง แต่มีสัญญาณที่ควรรีบพบแพทย์ทันที
-อาการไอนานเกิน 2–3 สัปดาห์โดยไม่มีทีท่าว่าจะดีขึ้น
-ไอมีเลือดปน หรือเสมหะสีเขียวเข้ม
-ร่วมกับอาการหายใจลำบาก แน่นหน้าอก เหนื่อย
-มีไข้สูง หนาวสั่น อาการรุนแรง
-ไอร่วมกับน้ำหนักลดแบบไม่มีเหตุ
-มีอาการผิดปกติอื่น ๆ เช่น อาเจียน กลืนลำบาก บวมคอ
หากพบสัญญาณเหล่านี้ อย่ารอช้า ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจให้ชัดเจน
สรุปวิธีบรรเทาอาการไออย่างปลอดภัยและได้ผลดีที่สุด
การดูแลอาการไอให้หายหรือบรรเทาได้ดีนั้น ต้องอาศัยหลายแนวทางร่วมกัน รู้สาเหตุของอาการก่อนเลือก วิธีบรรเทาอาการไอ โดยอาจจะใช้วิธีธรรมชาติเป็นหลัก เช่น ดื่มน้ำอุ่น น้ำสมุนไพร กลั้วคอด้วยน้ำเกลือ สูดไอน้ำ หรือใช้สมุนไพรไทยหรือน้ำผึ้งมะนาวร่วมได้ โดยคำนึงถึงข้อจำกัด เช่น อายุเด็ก พยายามปรับสภาพอากาศในห้องให้ชื้นอบอุ่น และเลือกอาหารที่เหมาะสม หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้น แต่หากในกรณีจำเป็น ใช้ยาตามคำแนะนำแพทย์ หรือมีสัญญาณอันตราย ให้รีบพบแพทย์
อ้างอิงจาก
https://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=327
https://www.bangkokhospital.com/th/bangkok/content/diagnosis-of-chronic-cough
https://www.vimut.com/article/sore-throat-diagnosis-treatment
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2862067/
https://princlamphun.com/articles/10-tips-for-dealing-with-respiratory-diseases
https://bwell.co.th/blog/knowledge/5-humidity-hacks-to-beat-the-damp/
https://www.vinmec.com/eng/blog/people-with-cough-limit-what-to-eat-en
https://www.samitivejhospitals.com/th/article/detail/chronic-cough-in-children
Careline เคียงข้างคุณแม่…ดูแลลูกรัก
ทุกคำถามที่คุณแม่อยากรู้ เราพร้อมให้คำแนะนำโดยผู้เชี่ยวชาญพยาบาล และนักโภชนาการ.
ลิขสิทธิ์© DANONE 2021 เว็บไซต์นี้เป็นของดูเม็กซ์ประเทศไทย