เจาะลึกประโยชน์ของธาตุ พร้อมความสำคัญต่อร่างกายที่ต้องรู้

ร่างกายมนุษย์ไม่สามารถดำรงอยู่ได้เพียงแค่โปรตีน คาร์โบไฮเดรต และไขมันเท่านั้น แต่ยังต้องอาศัย ธาตุอาหาร หรือที่เรามักเรียกว่า "แร่ธาตุ" ในปริมาณที่เหมาะสม ธาตุเหล่านี้มีบทบาทสำคัญต่อทุกระบบในร่างกาย ตั้งแต่กระบวนการสร้างเซลล์ การทำงานของเอนไซม์ การควบคุมสมดุลของเหลว ไปจนถึงการป้องกันโรค การเข้าใจ ประโยชน์ของธาตุ จะช่วยให้เราวางแผนการกินอาหารได้สมดุลและมีสุขภาพที่ดีในระยะยาว

ตรวจสอบบทความโดย: นภาวัล มณีกุล
คหกรรมศาสตรบัณฑิต สาขาโภชนาการชุมชน

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

ประโยชน์ของธาตุต่อร่างกายมนุษย์และการทำงานของอวัยวะ

ประโยชน์ของธาตุในกระบวนการสร้างเม็ดเลือดและภูมิคุ้มกัน

ประโยชน์ของธาตุแคลเซียมต่อกระดูกและฟัน

ประโยชน์ของธาตุเหล็กในการสร้างฮีโมโกลบินและป้องกันโรคโลหิตจาง

ประโยชน์ของธาตุไอโอดีนในการทำงานของต่อมไทรอยด์

ประโยชน์ของธาตุแมกนีเซียมต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

ประโยชน์ของธาตุสังกะสีในการเจริญเติบโตและการซ่อมแซมเซลล์

ประโยชน์ของธาตุโพแทสเซียมและโซเดียมในการควบคุมความดันโลหิต

ประโยชน์ของธาตุฟอสฟอรัสต่อกระบวนการเผาผลาญพลังงาน

แหล่งอาหารที่อุดมไปด้วยธาตุสำคัญที่ร่างกายต้องการ

อาการขาดธาตุและผลเสียต่อสุขภาพที่ควรระวัง

สรุปประโยชน์ของธาตุและแนวทางการได้รับสารอาหารให้เพียงพอ

ประโยชน์ของธาตุต่อร่างกายมนุษย์และการทำงานของอวัยวะ

ธาตุ (หรือแร่ธาตุ) เป็นส่วนประกอบสำคัญที่ร่างกายต้องการในปริมาณน้อย (micronutrients) เพื่อให้ระบบต่าง ๆ ในร่างกายทำงานได้อย่างปกติ ประโยชน์ของธาตุต่อร่างกายมีหลายประการ ดังนี้

-ช่วยให้ เอนไซม์ ทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ ธาตุบางชนิดเป็นองค์ประกอบในโครงสร้างเอนไซม์หรือเป็นโคแฟกเตอร์ (cofactor) ที่จำเป็น

-ควบคุมสมดุลของ น้ำและอิเล็กโทรไลต์ (Electrolytes)  ภายในและภายนอกเซลล์

-มีบทบาทในการควบคุม สมดุลกรด–ด่าง ในเลือด

-ช่วยในการ ส่งสัญญาณประสาท และการหดตัวของกล้ามเนื้อ

-เป็นส่วนประกอบของโครงสร้างเซลล์ เช่น กระดูก ฟัน เลือด เป็นต้น

-ช่วยในการ สังเคราะห์และซ่อมแซมดีเอ็นเอ / โปรตีน

-ส่งเสริมภูมิคุ้มกันให้แข็งแรง

ถ้าร่างกายขาดธาตุแม้เพียงบางอย่าง ก็อาจส่งผลให้ระบบต่าง ๆ ผิดปกติได้ เช่น ระบบประสาททำงานผิดปกติ ระบบกล้ามเนื้อหดเกร็ง ความดันเลือดไม่เสถียร ฯลฯ และเมื่อผู้สูงอายุได้รับแร่ธาตุเสริมครบถ้วน จะช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันดีขึ้น ลดระยะเวลาเจ็บป่วยได้ ด้วยเหตุนี้ จึงกล่าวได้ว่า ประโยชน์ของธาตุ เป็นเรื่องจำเป็นต่อการดำรงชีวิตและสุขภาพในทุกช่วงวัย

ประโยชน์ของธาตุในกระบวนการสร้างเม็ดเลือดและภูมิคุ้มกัน

ธาตุหลายประเภทมีบทบาทสำคัญในการสร้างเม็ดเลือดแดงและส่งเสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน ดังนี้

-ธาตุเหล็กและทองแดงมีส่วนช่วยสร้างเม็ดเลือดแดง

-ธาตุสังกะสีและซีลีเนียมเสริมการทำงานของภูมิคุ้มกัน

-การขาดธาตุเหล่านี้อาจทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ติดเชื้อง่าย และเหนื่อยล้า

ดังนั้น ธาตุจึงสำคัญในการเสริมสร้างเม็ดเลือดและให้ระบบภูมิคุ้มกันมีศักยภาพที่ดี

ประโยชน์ของธาตุแคลเซียมต่อกระดูกและฟัน

แคลเซียม (Calcium) ถือเป็นหนึ่งในธาตุที่รู้จักกันดีในเรื่องการบำรุงโครงกระดูกและฟัน

-แคลเซียมเป็นส่วนประกอบหลักของกระดูกและฟัน

-ช่วยป้องกันโรคกระดูกพรุน ฟันผุ และลดความเสี่ยงการแตกหัก

-ต้องการวิตามินดีร่วมด้วยเพื่อดูดซึมแคลเซียมได้ดี

ตัวอย่างแหล่งอาหารที่มีแคลเซียมสูง เช่น นม ชีส โยเกิร์ต ปลาเล็กที่สามารถกินกระดูกได้ ผักใบเขียวเข้ม เช่น คะน้าบร็อกโคลี เป็นต้น นั่นคือ แคลเซียมมีบทบาทรวมอยู่ใน ประโยชน์ของธาตุ ด้านโครงสร้างร่างกาย

ประโยชน์ของธาตุเหล็กในการสร้างฮีโมโกลบินและป้องกันโรคโลหิตจาง

เหล็กเป็นธาตุที่มีบทบาทสำคัญอย่างมาก ดังนี้

-เหล็กจำเป็นต่อการสร้างฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง

-หากขาดจะทำให้เกิดภาวะโลหิตจาง อ่อนเพลีย หน้ามืด เวียนศีรษะ

-หญิงตั้งครรภ์และเด็กควรได้รับเหล็กเพิ่มเป็นพิเศษ

ด้วยเหตุนี้ เหล็กถือเป็นหนึ่งในธาตุหลักที่ไม่ควรมองข้ามเมื่อพูดถึง ประโยชน์ของธาตุ

ประโยชน์ของธาตุไอโอดีนในการทำงานของต่อมไทรอยด์

ไอโอดีน (Iodine) เป็นธาตุที่มีความสำคัญดังนี้

-ไอโอดีนจำเป็นในการสร้างฮอร์โมนไทรอยด์

-ควบคุมการเผาผลาญพลังงาน การเจริญเติบโต และพัฒนาสมอง

-ขาดไอโอดีนทำให้เกิดโรคคอพอก หรือพัฒนาการล่าช้าในเด็ก

ดังนั้น ไอโอดีนถือว่าเป็นธาตุสำคัญที่ช่วยให้ต่อมไทรอยด์ทำงานได้อย่างสมดุล และเป็นหนึ่งในประโยชน์ของธาตุ ที่มีผลกระทบในระดับระบบฮอร์โมน

ประโยชน์ของธาตุแมกนีเซียมต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

แมกนีเซียม (Magnesium) เป็นธาตุที่มีบทบาทสำคัญหลายด้าน ดังนี้

-ควบคุมการทำงานของระบบประสาทและกล้ามเนื้อ

-ช่วยผ่อนคลายความเครียด ลดอาการตะคริวและกล้ามเนื้อเกร็ง

-เกี่ยวข้องกับการทำงานของเอนไซม์มากกว่า 300 ชนิด

ด้วยบทบาทเหล่านี้ แมกนีเซียมเป็นอีกหนึ่งธาตุที่อยู่ในกลุ่มประโยชน์ของธาตุ ที่ไม่ควรมองข้าม

ประโยชน์ของธาตุสังกะสีในการเจริญเติบโตและการซ่อมแซมเซลล์

สังกะสี (Zinc) เป็นธาตุสำคัญในหลายกระบวนการ ดังนี้

-มีบทบาทในการสร้างโปรตีนและ DNA

-ช่วยสมานแผลและเสริมภูมิคุ้มกัน

-ขาดสังกะสีทำให้แผลหายช้า ผมร่วง และเจริญเติบโตช้ากว่าปกติ

ดังนั้น สังกะสีเป็นหนึ่งในธาตุที่มีประโยชน์ของธาตุ ด้านการเจริญเติบโตและซ่อมแซมของร่างกาย

ประโยชน์ของธาตุโพแทสเซียมและโซเดียมในการควบคุมความดันโลหิต

โพแทสเซียม (Potassium) และโซเดียม (Sodium) เป็นธาตุอิเล็กโทรไลต์ที่สำคัญ

-โพแทสเซียมช่วยลดความดันโลหิตและปรับสมดุลน้ำในร่างกาย

-โซเดียมจำเป็นต่อการทำงานของเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ

-การได้รับโซเดียมมากเกินไปเสี่ยงต่อโรคความดันโลหิตสูง

โดยสรุป โพแทสเซียมช่วยปรับสมดุลโซเดียม และสนับสนุนการทำงานของหัวใจหลอดเลือด

ประโยชน์ของธาตุฟอสฟอรัสต่อกระบวนการเผาผลาญพลังงาน

ฟอสฟอรัส (Phosphorus) มีบทบาทสำคัญดังนี้

-ฟอสฟอรัสเป็นส่วนประกอบของ อะดีโนซีน ไตรฟอสเฟต (Adenosine Triphosphate : ATP ) ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานหลักของร่างกาย

-มีบทบาทในโครงสร้างกระดูกและฟันร่วมกับแคลเซียม

-ขาดฟอสฟอรัสอาจทำให้เหนื่อยง่ายและกล้ามเนื้ออ่อนแรง

เพราะฉะนั้น ฟอสฟอรัสถือเป็นอีกหนึ่งธาตุที่อยู่ในกรอบของประโยชน์ของธาตุ ด้านพลังงานและเมตาบอริซึม

แหล่งอาหารที่อุดมไปด้วยธาตุสำคัญที่ร่างกายต้องการ

ด้านล่างเป็นตัวอย่างแหล่งอาหารที่อุดมไปด้วยธาตุสำคัญ

แคลเซียม: นม ชีส โยเกิร์ต ปลาเล็กกินทั้งกระดูก

เหล็ก: ตับ เนื้อแดง ผักใบเขียวเข้ม

ไอโอดีน: เกลือเสริมไอโอดีน สาหร่ายทะเล

แมกนีเซียม: ถั่วเปลือกแข็ง ธัญพืชไม่ขัดสี

สังกะสี: หอยนางรม เนื้อสัตว์ ถั่ว

โพแทสเซียม: กล้วย มันฝรั่ง อะโวคาโด

ฟอสฟอรัส: เนื้อสัตว์ ไข่ และนม

อาการขาดธาตุและผลเสียต่อสุขภาพที่ควรระวัง

- ขาดแคลเซียม (Calcium) : กระดูกเปราะ แตกง่าย ฟันผุ โครงสร้างกระดูกอ่อนแอ

- ขาดเหล็ก (Iron) : ภาวะโลหิตจาง เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย วิงเวียน หน้ามืดเมื่อเปลี่ยนท่าทาง

-  ขาดไอโอดีน (Iodine) : คอพอก (ต่อมไทรอยด์โต) ในเด็กอาจทำให้พัฒนาการทางสมองช้าลง

- ขาดแมกนีเซียม (Magnesium) :  เป็นตะคริวบ่อย กล้ามเนื้อกระตุกหรือเกร็ง ปลายมือปลายเท้าชา

- ขาดสังกะสี (Zinc) : แผลหายช้า ผมร่วง ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ติดเชื้อง่าย

- ขาดโพแทสเซียม / โซเดียม (Potassium / Sodium) : กล้ามเนื้ออ่อนแรง หัวใจเต้นผิดปกติ ความดันเลือดไม่คงที่

- ขาดฟอสฟอรัส (Phosphorus) : อ่อนแรง เหนื่อยง่าย เบื่ออาหาร กล้ามเนื้ออ่อนแรง

สรุปประโยชน์ของธาตุและแนวทางการได้รับสารอาหารให้เพียงพอ

แร่ธาตุเป็นสารอาหารที่ร่างกายต้องการในปริมาณไม่มาก แต่มีบทบาทสำคัญต่อทุกระบบในร่างกาย ไม่ว่าจะเป็น ระบบประสาท กล้ามเนื้อ หัวใจ ภูมิคุ้มกัน กระดูก และการสร้างพลังงาน ดังนั้น การได้รับแร่ธาตุอย่างเพียงพอจึงจำเป็นต่อการดำรงสุขภาพที่ดีในระยะยาว

อ้างอิงจาก

https://www.pharmanordsea.co.th/%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B9%81%E0%B8%A3%E0%B9%88%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%97%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B9%89%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%96%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B9%89%E0%B8%99%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%9A%E0%B8%A0%E0%B8%B9%E0%B8%A1%E0%B8%B4%E0%B8%84%E0%B8%B8%E0%B9%89%E0%B8%A1%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%94%E0%B9%89

https://www.rama.mahidol.ac.th/ramachannel/article/%E0%B9%81%E0%B8%84%E0%B8%A5%E0%B9%80%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1-%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B9%84%E0%B8%A3%E0%B9%83%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%94/

https://www.bangkokhospital.com/th/bangkok-bone-brain/content/calcium-and-osteoporosis

https://www.medparkhospital.com/lifestyles/health-benefits-of-iron

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK224286/

https://www.siphhospital.com/th/news/article/share/670

https://health.clevelandclinic.org/benefits-of-iodine

https://mbrace.bnhhospital.com/%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B8%81%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1-magnesium/?srsltid=AfmBOooJge7xWy8HiVmSfpDb8tr203JUsyyj8ISt0Fy58IJ52UhYyhdQ

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9820677/

https://libdoc.dpu.ac.th/thesis/Suthasinee.Vud.pdf

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1930921/

https://www.heart.org/en/health-topics/high-blood-pressure/changes-you-can-make-to-manage-high-blood-pressure/how-potassium-can-help-control-high-blood-pressure

https://mbrace.bnhhospital.com/phosphorus/?srsltid=AfmBOoq2SF9Sxo6yzYnds6QbiFZ9B1AOr8czS461w5QxDOggFVV4u0fo

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7599912/

https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/the-best-foods-for-vitamins-and-minerals

ภาพจาก Freepik