สิ่งสำคัญที่ควรทราบ

นมแม่เป็นอาหารที่ดีที่สุดสำหรับทารก เราสนับสนุนคำแนะนำขององค์การอนามัยโลกในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรกของชีวิต จากนั้นเริ่มให้อาหารเสริมตามวัยที่ปลอดภัยอย่างเหมาะสมร่วมกับนมแม่จนครบ 2 ปี หรือนานกว่านั้น การได้รับโภชนาการที่ดีและสมดุลของมารดาในช่วงให้นมบุตรจึงมีความสำคัญยิ่ง ทั้งนี้ หากมีความจำเป็นต้องใช้นมผสม ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนตัดสินใจ และควรปฏิบัติตามข้อแนะนำในการเตรียมและการใช้อย่างระมัดระวังเพื่อสุขภาพที่ดีของลูกรัก

โภชนาการที่ดีควบคู่กับการส่งเสริมพัฒนาการในแต่ละช่วงวัย คือ รากฐานสำคัญสำหรับการเจริญเติบโตของลูกรัก ฮาร์ททูฮาร์ทคลับ พร้อมเคียงข้างคุณแม่ ด้วยข้อมูลด้านโภชนาการและพัฒนาการที่เป็นประโยชน์ เพื่อสนับสนุนคุณภาพชีวิตที่ดีของทั้งคุณแม่และลูกรัก

เด็กสมาธิสั้น สัญญาณเตือน วิธีดูแล และโอกาสในการพัฒนา

ภาวะสมาธิสั้น (ADHD: Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder) เป็นหนึ่งในภาวะพัฒนาการทางสมองที่พบบ่อยในเด็ก ส่งผลต่อการจดจ่อ การควบคุมพฤติกรรม และการเรียนรู้ หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจกระทบต่อพัฒนาการด้านอารมณ์ การเรียน และการเข้าสังคมอย่างมีนัยสำคัญ

บทความนี้จะช่วยให้คุณพ่อคุณแม่เข้าใจเด็กสมาธิสั้นในทุกมิติ ตั้งแต่สัญญาณเตือน การวินิจฉัยไปจนถึงวิธีดูแลทั้งที่บ้านและโรงเรียน พร้อมตอบคำถามสำคัญว่า “เด็กสมาธิสั้นหายได้ไหม?”

ตรวจสอบบทความโดย: ปรียาภรณ์ อัมหธร
วิทยาศาตรบัณฑิต สาธารณสุขศาสตร์ สาขาโภชนวิทยา
ศิลปศาสตร์มหาบัณฑิต จิตวิทยาสาขาจิตวิทยาพัฒนาการ

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

สัญญาณบ่งชี้ว่าเด็กอาจมีภาวะสมาธิสั้น

สาเหตุของภาวะสมาธิสั้นในเด็กมีอะไรบ้าง

ความแตกต่างระหว่างเด็กสมาธิสั้นกับเด็กซนทั่วไป

วิธีประเมินและวินิจฉัยเด็กสมาธิสั้นอย่างถูกต้อง

เด็กสมาธิสั้นมีผลกระทบอย่างไรต่อการเรียนรู้

แนวทางการดูแลเด็กสมาธิสั้นในครอบครัว

เทคนิคการสอนเด็กสมาธิสั้นในห้องเรียน

วิธีฝึกสมาธิให้เด็กที่มีภาวะสมาธิสั้น

การใช้ยาและการบำบัดสำหรับเด็กสมาธิสั้น

เด็กสมาธิสั้นจะหายได้ไหม? โอกาสในการพัฒนา

คำแนะนำจากแพทย์และนักจิตวิทยาเกี่ยวกับเด็กสมาธิสั้น

สัญญาณบ่งชี้ว่าเด็กอาจมีภาวะสมาธิสั้น

เด็กสมาธิสั้นมักมีสัญญาณไม่สามารถจดจ่อ ขาดสมาธิ เคลื่อนไหวมากแสดงพฤติกรรมหุนหัน (impulsivity) หรือแข็งกร้าว โดยแบ่งเป็น 3 กลุ่มอาการหลัก ขาดสมาธิ, ไฮเปอร์แอคทีฟ และแบบผสมผสาน พฤติกรรมเหล่านี้พบในเด็กที่มีภาวะสมาธิสั้นมากกว่าเด็กทั่วไป และมักมีอาการในหลากหลายบริบท เช่น ที่บ้าน โรงเรียน หรือที่เล่น ผู้ปกครองควรสังเกตพฤติกรรมอย่างน้อย 6 เดือน

สาเหตุของภาวะสมาธิสั้นในเด็กมีอะไรบ้าง

เด็กสมาธิสั้น มีสาเหตุหลักจากพันธุกรรม โดยสารสื่อประสาทในสมอง เช่น Dopamine และ Norepinephrine ทำงานไม่สมดุล นอกจากนี้ยังมีปัจจัยสิ่งแวดล้อมที่เพิ่มความเสี่ยง เช่น

-การสูบบุหรี่หรือดื่มแอลกอฮอล์ระหว่างตั้งครรภ์

-การสัมผัสสารพิษ เช่น ตะกั่ว

-การคลอดก่อนกำหนด น้ำหนักแรกเกิดน้อย

-การขาดโภชนาการ หรือประสบเหตุการณ์กระทบกระเทือนจิตใจ (Trauma)

ความแตกต่างระหว่างเด็กสมาธิสั้นกับเด็กซนทั่วไป

เด็กซนทั่วไปอาจมีช่วงเวลาที่ซุกซน แต่สามารถหยุดได้เมื่อถูกเตือน และยังมีสมาธิในสิ่งที่สนใจ ส่วนเด็กสมาธิสั้นมักอยู่ไม่นิ่ง ตลอดเวลา และไม่สามารถควบคุมตนเอง เช่น ล้ม เลอะเทอะ หรือพูดแทรก

ข้อแตกต่างสำคัญคือ เด็กซนมักไม่ขาดสมาธิในสิ่งที่ตนเองสนใจ ส่วนเด็กสมาธิสั้นขาดสมาธิในหลายเรื่อง รวมทั้งเรียนและการเข้าสังคมมักมีผลกระทบรุนแรงกว่า

วิธีประเมินและวินิจฉัยเด็กสมาธิสั้นอย่างถูกต้อง

1.ประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญ : จิตแพทย์เด็ก นักจิตวิทยาคลินิก กุมารแพทย์ด้านพัฒนาการ

2.ใช้แบบสอบถามพฤติกรรมจากคุณพ่อคุณแม่ หรือจากครู

3.สังเกตพฤติกรรมในหลายบริบท : อย่างน้อย 2 สถานที่ เช่น บ้านและโรงเรียนรวมถึงสังเกตต่อเนื่อง อย่างน้อย 6 เดือน

เด็กสมาธิสั้นมีผลกระทบอย่างไรต่อการเรียนรู้

เด็กสมาธิสั้นมักมีปัญหาทำงานไม่เสร็จ ลืมการบ้าน มีปัญหากับครูและเพื่อน และเสี่ยงต่อภาวะวิตกกังวล หรือซึมเศร้า เพราะการควบคุมตนเองและสมาธิไม่ดี การนอนหลับผิดปกติยังพบในเด็กสมาธิสั้นในไทย ซึ่งสามารถส่งผลกระทบต่อการเรียนรู้และความสามารถในการควบคุมอารมณ์

แนวทางการดูแลเด็กสมาธิสั้นในครอบครัว

การดูแลเด็กสมาธิสั้นควรเริ่มจากการฝึกผู้ปกครองและปรับสิ่งแวดล้อม ก่อนพิจารณาใช้ยางานวิจัยในไทยพบว่าครอบครัวที่จัดการได้ดีช่วยควบคุมอาการเด็กสมาธิสั้นได้มากขึ้น โดยแนวทางที่แนะนำ ได้แก่:

-ทำกิจกรรมบำบัดเพื่อลดพฤติกรรมซน

-ใช้การเสริมแรงเชิงบวกเมื่อเด็กทำพฤติกรรมดี

-ลดการลงโทษ และตั้งขอบเขตที่ชัดเจน

-คุณพ่อคุณแม่ควรเข้าใจและยอมรับ ไม่ตำหนิ

-จัดตารางเวลาให้ชัดเจน

เทคนิคการสอนเด็กสมาธิสั้นในห้องเรียน

-ควรแบ่งงานใหญ่เป็นส่วนเล็ก ๆ

-ทำให้มีเป้าหมายชัดเจน ใช้ภาพหรือกิจกรรมเสริมการเรียน

-ลดสิ่งรบกวนรอบข้าง หลีกเลี่ยงสิ่งรบกวนสมาธิในห้องเรียน

-เพิ่มคำชมเมื่อเด็กทำดี ให้คำชมสม่ำเสมอเพื่อสร้างแรงจูงใจ

และควรมีการประสานกับผู้ปกครองเพื่อสอดคล้องแนวทางกันทั้งสองฝ่าย

วิธีฝึกสมาธิให้เด็กที่มีภาวะสมาธิสั้น

- ฝึกหายใจลึก ๆ วันละ 5–10 นาที เพื่อช่วยให้จิตใจสงบ

-เล่นโยคะ หรือกิจกรรมที่ใช้ร่างกายและจิตใจร่วมกัน

-วาดภาพ ทำงานศิลปะ เพื่อเพิ่มสมาธิและความผ่อนคลาย

-ใช้เกมฝึกสมอง ที่ต้องใช้ความจำและการจดจ่อ

-กิจกรรมกลางแจ้งหรือกีฬา ที่ช่วยฝึกการเคลื่อนไหวและควบคุมร่างกาย

การใช้ยาและการบำบัดสำหรับเด็กสมาธิสั้น

การใช้ยา

กลุ่มกระตุ้นสมอง เช่น Methylphenidate (Ritalin)ไม่ทำให้เด็กสมาธิสั้นมีปัญหาการเจริญเติบโตถาวร อาจมีน้ำหนักลดเล็กน้อยในปีแรก และกลับมาปกติในปีถัดไปต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ เพื่อปรับขนาดยาและติดตามผลข้างเคียงอย่างใกล้ชิด

การบำบัด

-พฤติกรรมบำบัด (Behavioral Therapy): ฝึกควบคุมพฤติกรรมและเสริมแรงเชิงบวก

-การให้คำปรึกษาครอบครัว: ช่วยให้ผู้ปกครองเข้าใจและจัดการสิ่งแวดล้อม

-ฝึกทักษะทางสังคม: เพื่อปรับตัวและสร้างความสัมพันธ์ที่ดี

เด็กสมาธิสั้นจะหายได้ไหม? โอกาสในการพัฒนา

ภาวะสมาธิสั้นไม่ใช่ “โรคที่หายขาด” แต่สามารถ “ควบคุมและปรับพฤติกรรมได้” หากได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง เด็กจะสามารถใช้ชีวิต เรียนรู้ และเข้าสังคมได้อย่างมีคุณภาพ ทั้งพฤติกรรมบำบัด การสนับสนุนครอบครัว และการศึกษา ผู้ใหญ่หลายคนที่มีภาวะนี้ตั้งแต่วัยเด็กสามารถประสบความสำเร็จได้เมื่อได้รับการสนับสนุนอย่างเหมาะสมตั้งแต่ต้น จะมีพัฒนาการ การควบคุมตัวเอง มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นในวัยรุ่นและผู้ใหญ่