กิจกรรมพัฒนาสมอง ลดจอ เสริมกิจกรรม สร้างความผูกพันในครอบครัว

ในแต่ละวัน คุณพ่อคุณแม่อาจเผลอให้หน้าจอเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของลูกมากกว่าที่ตั้งใจไว้ แต่สิ่งที่เด็ก ๆ ต้องการอาจไม่ใช่แค่ภาพเคลื่อนไหวในจอ แต่คือสายตา เสียงหัวเราะ และเวลาร่วมกันกับพ่อแม่ กิจกรรมพัฒนาสมองจึงไม่ใช่แค่เรื่องของทักษะหรือการเรียนรู้ แต่ยังเป็นการสร้างความผูกพันอันอบอุ่น บทความนี้พามาดู 10 กิจกรรมง่าย ๆ ที่ทำได้ที่บ้าน เพื่อช่วยเสริมพัฒนาการและเติมเต็มความสุขให้ทุกวัน

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

กิจกรรมพัฒนาสมองคืออะไร สำคัญแค่ไหนในวัยเด็ก

ประโยชน์ของกิจกรรมพัฒนาสมองต่อการเรียนรู้และพฤติกรรม

พ่อแม่มีบทบาทอย่างไรในการส่งเสริมกิจกรรมพัฒนาสมอง

ความเชื่อผิด ๆ เกี่ยวกับการพัฒนาสมองในเด็ก

เทคนิคเลือกกิจกรรมพัฒนาสมองให้เหมาะกับเด็กแต่ละคน

ติดหน้าจอมากไป...กระทบการพัฒนาสมองเด็กจริงหรือ?

10 ตัวอย่างกิจกรรมพัฒนาสมองที่ทำได้ง่ายที่บ้าน

ตรวจสอบบทความโดย: ปรียาภรณ์ อัมหธร

วิทยาศาตรบัณฑิต สาธารณสุขศาสตร์ สาขาโภชนวิทยา

ศิลปศาสตร์มหาบัณฑิต จิตวิทยาสาขาจิตวิทยาพัฒนาการ

กิจกรรมพัฒนาสมองคืออะไร สำคัญแค่ไหนในวัยเด็ก

สมองของลูกน้อยเติบโตอย่างรวดเร็วในทุกวัน ทุกช่วงวัยคือโอกาสสำคัญในการสร้างการเชื่อมโยงใหม่ ๆ กิจกรรมพัฒนาสมองคือการกระตุ้นการเรียนรู้ผ่านการเล่นพูดคุย และลงมือทำร่วมกัน สิ่งเหล่านี้ช่วยให้สมองของลูกทำงานได้อย่างเต็มที่ ทั้งการคิดวิเคราะห์ การจดจำ การจัดการอารมณ์ และการเข้าสังคม เมื่อสมองถูกใช้อย่างสมดุล พัฒนาการก็จะเติบโตเต็มศักยภาพในทุกด้าน

ประโยชน์ของกิจกรรมพัฒนาสมองต่อการเรียนรู้และพฤติกรรม

เมื่อลูกได้ทำกิจกรรมพัฒนาสมองอย่างสม่ำเสมอ ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นไม่ใช่แค่ความฉลาดทางสติปัญญา (IQ) แต่ยังส่งผลดีในหลายด้าน ตั้งแต่การเรียนรู้ไปจนถึงพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน ลองมาดูกันว่า กิจกรรมพัฒนาสมองส่งผลต่อพัฒนาการของลูกอย่างไรบ้าง

- เสริมพลังการเรียนรู้

ช่วยให้เด็กมีสมาธิดีขึ้น จดจำได้ง่าย รู้จักคิดวิเคราะห์แก้ปัญหา และทำให้การเรียนรู้กลายเป็นเรื่องสนุก

- สร้างหัวใจที่แข็งแรง (EQ)

กิจกรรมอย่างการเล่านิทานหรือเล่นบทบาทสมมติ ช่วยให้เด็กเรียนรู้ที่จะเข้าใจและจัดการอารมณ์ของตนเอง รู้จักเห็นอกเห็นใจผู้อื่น

- เปิดโลกจินตนาการ

เมื่อเด็กได้ลองคิด สร้างสรรค์ และสำรวจด้วยตัวเอง สมองส่วนจินตนาการจะถูกกระตุ้นให้เติบโต ทำให้กล้าแสดงออกและสนุกกับการคิดสิ่งใหม่

- พัฒนาทักษะเข้าสังคม

การได้เล่นหรือทำกิจกรรมร่วมกับผู้อื่น เป็นโอกาสให้ลูกได้ฝึกการแบ่งปัน เรียนรู้การทำงานเป็นทีม และสื่อสารอย่างเป็นธรรมชาติ

- ช่วยให้ลูกอารมณ์ดี มีวินัย

เมื่อสมองได้รับการกระตุ้นอย่างเหมาะสม เด็กจะควบคุมอารมณ์ได้ดีขึ้น และค่อย ๆ พัฒนาพฤติกรรมไปในทางที่ดีขึ้นโดยไม่ต้องบีบบังคับ

พ่อแม่มีบทบาทอย่างไรในการส่งเสริมกิจกรรมพัฒนาสมอง

พ่อแม่คือผู้มีบทบาทสำคัญที่สุดในการสร้างสภาพแวดล้อมแห่งการเรียนรู้ ลองเริ่มจากการสังเกตความสนใจของลูกเพื่อจัดกิจกรรมที่ใช่ จากนั้นสร้างมุมเล็ก ๆ ในบ้านให้ปลอดภัยและเอื้อต่อการสำรวจและทดลอง การมีส่วนร่วมของพ่อแม่ ไม่ว่าจะเป็นการให้กำลังใจหรือเสียงหัวเราะ จะทำให้ลูกกล้าลองผิดลองถูก และรับรู้ว่าการเรียนรู้คือการเดินทาง ไม่ใช่เป้าหมาย ซึ่งเป็นสิ่งที่ช่วยสร้างความมั่นใจและความเข้าใจในตนเอง

ความเชื่อผิด ๆ เกี่ยวกับการพัฒนาสมองในเด็ก

ความเข้าใจผิดบางอย่างอาจสร้างความกดดันและบั่นทอนศักยภาพของเด็กโดยไม่รู้ตัว ลองมาดู 3 ความเชื่อผิด ๆ เกี่ยวกับการพัฒนาสมองในเด็กกันค่ะ

- ของเล่นแพง ๆ เท่านั้นที่ทำให้ลูกฉลาด: ความจริงแล้ว ของเล่นเรียบง่ายอย่างบล็อกไม้หรือดินน้ำมันมักมีประโยชน์กว่า เพราะกระตุ้นให้เด็กใช้จินตนาการและแก้ปัญหาด้วยตนเอง แทนที่จะเป็นผู้รับสารจากของเล่นไฮเทคเพียงฝ่ายเดียว

- ยิ่งเริ่มเร็ว ยิ่งเก่ง: การเร่งรัดให้เรียนรู้ก่อนวัยอันควรอาจสร้างความเบื่อหน่ายและทัศนคติที่ไม่ดีต่อการเรียนรู้ การรอให้ลูกพร้อมจะทำให้การเรียนรู้มีประสิทธิภาพและมีความสุขมากกว่า

- เชื่อว่าหน้าจอช่วยพัฒนา: แม้จะดูน่าสนใจ แต่งานวิจัยชี้ว่าการใช้หน้าจอมากเกินไปสัมพันธ์กับสมาธิที่สั้นลง รวมถึงพัฒนาการทางสังคมและสติปัญญาที่ช้ากว่าปกติ

เทคนิคเลือกกิจกรรมพัฒนาสมองให้เหมาะกับบุคลิกเด็ก

เด็กแต่ละคนก็เหมือนดอกไม้คนละชนิด ที่มีทั้งความชอบและความถนัดต่างกัน การเลือกกิจกรรมพัฒนาสมองที่เหมาะสมกับบุคลิกของลูกจึงเป็นสิ่งที่จะช่วยให้ลูกมีความสุขและได้เรียนรู้เต็มที่ ลองใช้เทคนิคเหล่านี้ดู:

- สังเกตว่าลูกชอบทำอะไร : เพื่อเลือกกิจกรรมที่โดนใจเขาจริง ๆ

- ดูให้เหมาะกับวัย : เลือกกิจกรรมที่ท้าทายแต่ไม่ยากเกินไป เพื่อไม่ให้เด็กรู้สึกท้อแท้

- ชวนลูกมาเลือกด้วยกัน : การให้ลูกได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจเลือกกิจกรรม จะทำให้เขารู้สึกเป็นเจ้าของและมีความกระตือรือร้นในการทำกิจกรรมนั้น ๆ มากขึ้น

- สลับ เปลี่ยน หมุนเวียนกิจกรรม: ทั้งการใช้ร่างกาย ความคิดสร้างสรรค์ และการคิดวิเคราะห์ เพื่อกระตุ้นสมองในทุกด้าน

ติดหน้าจอมากไป...กระทบการพัฒนาสมองเด็กจริงหรือ?

คำถามนี้เป็นเรื่องที่คุณพ่อคุณแม่หลายคนกังวลอยู่เสมอ ในยุคที่หน้าจอเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวัน การให้ลูกใช้เวลากับหน้าจอมากเกินไปส่งผลกระทบต่อพัฒนาการสมองของเด็กโดยตรง เพราะลดโอกาสในการสร้างปฏิสัมพันธ์ ซึ่งจำเป็นต่อการพัฒนาทักษะทางภาษาและสังคมของลูกน้อย เนื้อหาที่เคลื่อนไหวรวดเร็วบนหน้าจอยังส่งผลให้ลูกมีปัญหาเรื่องสมาธิสั้นและความอดทนต่ำ นอกจากนี้ แสงสีฟ้ายังรบกวนวงจรการนอนหลับ มีผลเสียต่อสายตา และที่สำคัญคือแย่งเวลาที่เด็กควรได้เคลื่อนไหวร่างกาย ซึ่งจำเป็นต่อการพัฒนากล้ามเนื้อทุกส่วน

10 ตัวอย่างกิจกรรมพัฒนาสมองที่ทำได้ง่ายที่บ้าน

1. การอ่านนิทานและเล่าเรื่อง: กระตุ้นจินตนาการ พัฒนาทักษะภาษา และสร้างความเข้าใจในอารมณ์

2. เล่นบทบาทสมมติ: ส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ การเข้าสังคม และการจัดการความรู้สึก

3. เล่นเกมกระดาน/เกมการ์ด: ฝึกการคิดวางแผน แก้ปัญหา และทักษะการนับเลข เป็นกิจกรรมที่ทุกคนในครอบครัวร่วมสนุกได้

4. ต่อบล็อก/เลโก้: ฝึกกล้ามเนื้อมัดเล็ก การคิดเชิงมิติสัมพันธ์ และความอดทน

5. กิจกรรมศิลปะและงานฝีมือ: ระบายสี ปั้นดินน้ำมัน หรือประดิษฐ์ของเล่น ช่วยพัฒนาความคิดสร้างสรรค์และสมาธิ

6. เล่นซ่อนหา/ล่าสมบัติ: กระตุ้นการใช้เหตุผล การสังเกต และการเคลื่อนไหวร่างกาย สร้างเสียงหัวเราะให้ทั้งครอบครัว

7. ทำอาหารหรือขนมง่าย ๆ ด้วยกัน: สอนเรื่องสัดส่วน การวัด และการทำตามขั้นตอน ฝึกสมาธิและความรับผิดชอบ

8. ปลูกต้นไม้/ดูแลสัตว์เลี้ยง: สอนความรับผิดชอบ การสังเกตการเจริญเติบโต และสร้างความอ่อนโยนในจิตใจ

9. เล่นดนตรี/ร้องเพลง: แค่ปรบมือ เคาะจังหวะ หรือร้องเพลงด้วยกัน ก็ช่วยพัฒนาสมองและสร้างบรรยากาศแห่งความสุขได้

10. ออกกำลังกาย/เต้นรำ: การเคลื่อนไหวร่างกายช่วยกระตุ้นสมองและเสริมสร้างสุขภาพที่ดี เป็นกิจกรรมที่ช่วยสร้างความผูกพันในครอบครัว

อ้างอิงจาก

https://archive.cdc.gov/www_cdc_gov/ncbddd/childdevelopment/early-brain-development.html

https://child.tcu.edu/play/#sthash.AVjzYYXL.dpbs

https://digitalcommons.hamline.edu/hse_cp/590/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9590021/

https://time.com/4928925/secret-power-play/

https://www.healwithcfte.org/blog/play

https://developingchild.harvard.edu/key-concept/brain-architecture/

https://www.brighthorizons.com/article/children/benefits-play-child-development

https://publications.aap.org/pediatrics/article/142/3/e20182058/38649/

https://www.aacap.org/AACAP/Families_and_Youth/Facts_for_Families/FFF-Guide/Children-And-Watching-TV-054.aspx

https://pt.mahidol.ac.th/ptcenter/knowledge-article/brain_miracle_03/

https://www.health.harvard.edu/blog/3-kinds-toys-really-help-child-2016121310853

https://www.medicalnewstoday.com/articles/brain-exercises#playing-games

ภาพจาก Freepik

M25-193