“ธาตุเหล็ก” สำคัญกว่าที่คิด! เสริมเลือด เสริมพลังให้ร่างกายแบบรู้จริง

ธาตุเหล็กเป็นแร่ธาตุที่มีบทบาทสำคัญต่อร่างกายของคนเรา แต่หลายคนยังไม่เข้าใจว่าทำไมเราถึงต้องการธาตุเหล็ก และจะได้รับอย่างไร วันนี้เราจะมาทำความเข้าใจเกี่ยวกับธาตุเหล็กกันอย่างครบถ้วน

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

ธาตุเหล็กคืออะไร?  มีความสำคัญอย่างไร?

ประโยชน์ของธาตุเหล็กต่อสุขภาพที่คุณอาจไม่รู้

อาการของการขาดธาตุเหล็ก: สัญญาณเตือนจากร่างกาย

ใครบ้างที่เสี่ยงขาดธาตุเหล็ก? กลุ่มเสี่ยงที่ควรระวัง

อาหารที่มีธาตุเหล็กสูง: กินอะไรเสริมดี

วิธีเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็ก กินอย่างไรให้ได้ผลดีที่สุด

การเสริมธาตุเหล็กในหญิงตั้งครรภ์และเด็กเล็ก

ธาตุเหล็กกับโรคโลหิตจาง: ความสัมพันธ์ที่ไม่ควรมองข้าม

ควรกินธาตุเหล็กเสริมเมื่อไหร่? คำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

ธาตุเหล็กเกินในร่างกาย: อันตรายที่หลายคนไม่รู้

ตรวจระดับธาตุเหล็กในเลือด: วิธีประเมินสุขภาพเบื้องต้น

ธาตุเหล็กคืออะไร? หน้าที่สำคัญในร่างกายมนุษย์

ธาตุเหล็ก คือแร่ธาตุสำคัญที่จำเป็นสำหรับร่างกายมนุษย์ โดยมีหน้าที่หลักในการสร้างเม็ดเลือดแดงที่ทำหน้าที่นำพาออกซิเจนไปยังเซลล์ต่างๆ ทั่วร่างกาย นอกจากนี้ ธาตุเหล็กยังเป็นส่วนประกอบสำคัญของโปรตีนในกล้ามเนื้อ และเอนไซม์หลายชนิด เสริมสร้างการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน และการเจริญเติบโตของเซลล์ต่างๆ เรียกได้ว่าเป็นหัวใจสำคัญในการทำให้ร่างกายทำงานได้อย่างปกติและมีชีวิตชีวาเลยทีเดียว

ประโยชน์ของธาตุเหล็กต่อสุขภาพที่คุณอาจไม่รู้

ธาตุเหล็ก มีประโยชน์มากมายต่อสุขภาพโดยรวมของเรา มาดูกันว่ามีอะไรบ้างที่คุณอาจไม่เคยรู้

- ป้องกันภาวะโลหิตจาง: นี่คือประโยชน์หลักของธาตุเหล็ก เพราะธาตุเหล็กเป็นส่วนประกอบสำคัญของฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง การได้รับธาตุเหล็กเพียงพอจึงช่วยป้องกัน ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กที่ทำให้ร่างกาย อ่อนเพลีย และเหนื่อยง่าย

- ช่วยให้ร่างกายมีพลังและความกระปรี้กระเปร่า: เมื่อร่างกายมีออกซิเจนเพียงพอ เซลล์ต่างๆ ก็จะทำงานได้เต็มที่ ทำให้คุณรู้สึกสดชื่น มีเรี่ยวแรง และมีสมาธิมากขึ้น

- เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน: ธาตุเหล็กมีส่วนช่วยในการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน ทำให้ร่างกายสามารถต่อสู้กับเชื้อโรคและลดความเสี่ยงในการเจ็บป่วย

- บำรุงสุขภาพผิว ผม และเล็บ: ธาตุเหล็ก  ผู้ช่วยหลักในการสร้างคอลลาเจน ซึ่งเป็นโปรตีนสำคัญสำหรับผิวพรรณที่สดใส ผมเงางาม และเล็บที่แข็งแรง

- ช่วยในการทำงานของสมอง: การได้รับออกซิเจนอย่างเพียงพอต่อสมองเป็นสิ่งสำคัญ ธาตุเหล็กจึงมีบทบาทในการช่วยให้สมองทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งเรื่องความจำและการเรียนรู้

อาการของการขาดธาตุเหล็ก: สัญญาณเตือนจากร่างกาย

หากร่างกายได้รับธาตุเหล็กไม่เพียงพอ ร่างกายจะแสดงสัญญาณเตือนออกมาให้เราทราบ มาดูกันว่ามีอาการอะไรบ้างที่บ่งบอกว่าคุณอาจกำลังขาดธาตุเหล็ก

- อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ไม่สดชื่น: เป็นอาการที่พบบ่อยที่สุด เพราะร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ

- หน้าซีด ริมฝีปากซีด เล็บซีด: สังเกตได้จากสีผิวที่ซีดกว่าปกติ และบริเวณเปลือกตาด้านในซีด

- วิงเวียนศีรษะ ปวดศีรษะ: เกิดจากการที่สมองได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ

- หายใจลำบาก หอบเหนื่อย: โดยเฉพาะเวลาออกแรงหรือทำกิจกรรมต่างๆ

- หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ: ร่างกายพยายามสูบฉีดเลือดให้เร็วขึ้นเพื่อส่งออกซิเจนไปเลี้ยงส่วนต่างๆ

- ผมร่วง เล็บเปราะ หักง่าย: เป็นผลมาจากการขาดธาตุเหล็กที่ส่งผลต่อการสร้างคอลลาเจน

- เจ็บลิ้น ลิ้นอักเสบ หรือลิ้นเรียบ: อาจพบอาการเจ็บหรืออักเสบที่ลิ้นได้

- ภูมิคุ้มกันต่ำ เจ็บป่วยบ่อย: ร่างกายอ่อนแอลง ทำให้ติดเชื้อได้ง่ายขึ้น

- อยากกินสิ่งแปลกๆ: บางคนอาจมีความอยากกินน้ำแข็ง ดินสอ หรือดิน ซึ่งเป็นอาการที่พบได้ในผู้ที่ขาดธาตุเหล็กอย่างรุนแรง

ใครบ้างที่เสี่ยงขาดธาตุเหล็ก? กลุ่มเสี่ยงที่ควรระวัง

แม้ธาตุเหล็กจะสำคัญ แต่ก็มีบางกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูงที่จะขาดธาตุเหล็ก ซึ่งควรระวังเป็นพิเศษ ได้แก่

- ผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ โดยเฉพาะผู้ที่มีประจำเดือนมามาก: การเสียเลือดทุกเดือนทำให้ร่างกายสูญเสียธาตุเหล็ก

- หญิงตั้งครรภ์และให้นมบุตร: ร่างกายต้องการธาตุเหล็กเพิ่มขึ้นเพื่อรองรับการเจริญเติบโตของทารก

- ทารกและเด็กเล็ก: โดยเฉพาะเด็กที่ไม่ได้กินนมแม่ หรือเด็กที่มีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว

- ผู้ที่กินมังสวิรัติหรือวีแกน: ธาตุเหล็กจากพืชมีการดูดซึมที่น้อยกว่าธาตุเหล็กจากสัตว์

- ผู้ที่บริจาคเลือดเป็นประจำ: การบริจาคเลือดทำให้ร่างกายสูญเสียธาตุเหล็กไป

- ผู้ที่มีปัญหาระบบทางเดินอาหาร: เช่น โรคลำไส้อักเสบ หรือผู้ที่ผ่าตัดกระเพาะอาหาร ทำให้การดูดซึมธาตุเหล็กบกพร่อง

อาหารที่มีธาตุเหล็กสูง: กินอะไรเสริมดี

การได้รับธาตุเหล็กอย่างเพียงพอสามารถทำได้ง่ายๆ จากอาหารที่เรากินในชีวิตประจำวัน มาดูกันว่ามีอาหารอะไรบ้างที่มีธาตุเหล็กสูง และควรกินอะไรเพื่อเสริมเลือดให้ดี

- เนื้อแดง: เช่น เนื้อวัว เนื้อหมู ตับ เป็นแหล่งธาตุเหล็กที่ร่างกายดูดซึมได้ดีที่สุด

- สัตว์ปีก: เช่น เนื้อไก่ เนื้อเป็ด โดยเฉพาะส่วนที่เป็นเนื้อแดง

- อาหารทะเล: เช่น หอย โดยเฉพาะหอยนางรม หอยแมลงภู่ หอยกาบ ปลาซาร์ดีน และปลาทูน่า

- ไข่: มีธาตุเหล็กอยู่ในปริมาณที่เหมาะสม

- ธัญพืชและถั่วต่างๆ: เช่น ถั่วแดง ถั่วดำ ถั่วลูกไก่ เลนทิล เมล็ดฟักทอง เมล็ดทานตะวัน และข้าวโอ๊ต

- ผักใบเขียวเข้ม: เช่น คะน้า บรอกโคลี ผักโขม ตำลึง  

- ผลไม้แห้ง: เช่น ลูกเกด พรุน อินทผลัม แอปริคอตแห้ง

- เต้าหู้และผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง: เป็นแหล่งธาตุเหล็กที่ดีสำหรับผู้ที่กินมังสวิรัติ

วิธีเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็ก กินอย่างไรให้ได้ผลดีที่สุด

ธาตุเหล็ก   จะดูดซึมได้ดี หากทานร่วมกับอาหารที่มีวิตามินซี เช่น ส้ม มะนาว มะเขือเทศ หรือพริกหวาน นอกจากนี้ควรหลีกเลี่ยงการดื่มชา กาแฟ หรือนมในช่วงเวลาเดียวกับการกินอาหารที่มีธาตุเหล็ก เพราะสารบางชนิดในเครื่องดื่มเหล่านี้อาจยับยั้งการดูดซึมธาตุเหล็กได้

การเสริมธาตุเหล็กในหญิงตั้งครรภ์และเด็กเล็ก

ธาตุเหล็ก มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการ โดยเฉพาะในกลุ่มหญิงตั้งครรภ์และเด็กเล็ก ดังนี้ 

- หญิงตั้งครรภ์: ร่างกายของคุณแม่ต้องการธาตุเหล็กเพิ่มขึ้นอย่างมาก เพื่อสร้างเม็ดเลือดแดงเพิ่มขึ้นสำหรับคุณแม่และลูกน้อยที่กำลังเจริญเติบโต การเสริมธาตุเหล็กตามคำแนะนำของแพทย์จึงเป็นสิ่งสำคัญมาก เพื่อป้องกันภาวะโลหิตจางทั้งในแม่และเด็ก

- เด็กเล็ก: ทารกและเด็กวัยหัดเดินมีความต้องการธาตุเหล็กสูงเช่นกัน เพราะอยู่ในช่วงของการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว คุณหมออาจแนะนำให้เสริมธาตุเหล็กในรูปแบบยาหยด หรือแนะนำอาหารเสริมธาตุเหล็กที่เหมาะสมกับวัย เพื่อส่งเสริมพัฒนาการที่ดี

ธาตุเหล็กกับโรคโลหิตจาง: ความสัมพันธ์ที่ไม่ควรมองข้าม

การขาดธาตุเหล็กเป็นสาเหตุหลักของโรคโลหิตจาง (Anemia) เนื่องจากร่างกายได้รับธาตุเหล็กไม่เพียงพอต่อการสร้างฮีโมโกลบิน ทำให้เม็ดเลือดแดงมีขนาดเล็กและซีดจางลง ไม่สามารถขนส่งออกซิเจนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้เกิดอาการอ่อนเพลีย ไม่มีแรง และมีผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตโดยรวม หากสงสัยว่าตัวเองมีอาการโลหิตจางหรือไม่ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้อง

ควรกินธาตุเหล็กเสริมเมื่อไหร่? คำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

การกินธาตุเหล็กเสริมควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์เท่านั้น ไม่ควรกินเองโดยพลการ เพราะการได้รับธาตุเหล็กมากเกินไปก็อาจเป็นอันตรายต่อร่างกายได้ โดยทั่วไป แพทย์จะแนะนำให้เสริมธาตุเหล็กเมื่อตรวจพบว่ามีภาวะขาดธาตุเหล็ก หรือในกลุ่มเสี่ยงที่มีความต้องการธาตุเหล็กเพิ่มขึ้น เช่น หญิงตั้งครรภ์ ผู้ป่วยโลหิตจาง หรือผู้ที่มีการเสียเลือดเรื้อรัง

ธาตุเหล็กเกินในร่างกาย: อันตรายที่หลายคนไม่รู้

แม้ธาตุเหล็กจะจำเป็น แต่การได้รับมากเกินไปก็เป็นอันตรายได้เช่นกัน ภาวะธาตุเหล็กเกิน (Hemochromatosis) เกิดจากการที่ร่างกายดูดซึมและสะสมธาตุเหล็กไว้มากเกินปกติ ซึ่งอาจนำไปสู่ความเสียหายต่ออวัยวะสำคัญ เช่น ตับ หัวใจ ตับอ่อน และข้อต่อ ในระยะยาวอาจเพิ่มความเสี่ยงของโรคตับแข็ง เบาหวาน หรือภาวะหัวใจล้มเหลวได้ ดังนั้น การเสริมธาตุเหล็กจึงต้องทำอย่างระมัดระวัง

ตรวจระดับธาตุเหล็กในเลือด: วิธีประเมินสุขภาพเบื้องต้น

การตรวจระดับธาตุเหล็กในเลือดเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการประเมินสุขภาพเบื้องต้นว่าร่างกายได้รับธาตุเหล็กเพียงพอหรือไม่ โดยประกอบด้วย 

- ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC): เป็นการตรวจพื้นฐานที่ช่วยประเมินจำนวนเม็ดเลือดแดง ขนาดเม็ดเลือดแดง และปริมาณฮีโมโกลบิน ซึ่งสามารถบ่งชี้ภาวะโลหิตจางได้

- ตรวจระดับเฟอร์ริติน (Ferritin): เป็นการวัดปริมาณธาตุเหล็กที่สะสมอยู่ในร่างกาย ซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ที่ดีที่สุดสำหรับการประเมินภาวะขาดธาตุเหล็กหรือธาตุเหล็กเกิน

- ตรวจระดับธาตุเหล็กในซีรัม (Serum Iron): เป็นการวัดปริมาณธาตุเหล็กที่หมุนเวียนอยู่ในกระแสเลือดในขณะนั้น

- ตรวจความสามารถในการจับธาตุเหล็กทั้งหมด (Total Iron Binding Capacity - TIBC): เป็นการวัดความสามารถของเลือดในการจับกับธาตุเหล็ก

อ้างอิงจาก

tsh.or.th

si.mahidol.ac.th

medparkhospital.com

rajavithi.go.th

bangpakok3.com

nonthavej.co.th

praram9.com

synphaet.co.th

ภาพจาก Freepik

M25-082