แค่ความเชื่อของพ่อแม่จิงหรือ? วิตามินช่วยเจริญอาหารเด็ก

หลาย ๆ ครอบครัวเมื่อเจอปัญหาลูกกินยาก ไม่ค่อยอยากอาหาร มักมองหาทางช่วยด้วยวิตามินเสริม แต่คำถามคือ มีวิตามินไหนที่เป็นวิตามินช่วยเจริญอาหารเด็ก ที่ช่วยกระตุ้นความอยากอาหารได้ หรือเป็นแค่การโฆษณาชวนเชื่อ วันนี้เราจะช่วยให้พ่อแม่เข้าใจว่า วิตามินใดมีงานวิจัยรองรับ, สาเหตุที่ลูกไม่อยากกินอาหารมาจากอะไร, และเมื่อไหร่ที่ควรระวังการให้วิตามินเสริมหรือจำเป็นต้องปรึกษาแพทย์

ตรวจสอบบทความโดย: นภาวัล มณีกุล
คหกรรมศาสตรบัณฑิต สาขาโภชนาการชุมชน

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

ไขข้อข้องใจ: "วิตามินช่วยเจริญอาหารเด็ก" มีจริงหรือ?

เช็ก 5 สาเหตุหลักที่ "ลูกไม่เจริญอาหาร" (ที่อาจไม่เกี่ยวกับวิตามิน)

“ไลซีน” (Lysine): วิตามินยอดฮิตที่พ่อแม่ตามหา ช่วยให้ลูกเจริญอาหารได้จริงหรือ?

“วิตามินบีรวม” (Vitamin B-Complex): เกี่ยวข้องกับระบบเผาผลาญและความอยากอาหารอย่างไร?

“สังกะสี” (Zinc) และ “ธาตุเหล็ก” (Iron): 2 แร่ธาตุสำคัญที่ “ขาด” แล้วทำให้ลูกเบื่ออาหาร

“วิตามินช่วยเจริญอาหารเด็ก ยี่ห้อไหนดี” พ่อแม่ควรดูอะไรบนฉลาก?

เปรียบเทียบชัด ๆ: วิตามินรูปแบบ “เยลลี่” “น้ำ” หรือ “เม็ด” แบบไหนดีที่สุดสำหรับเด็ก?

9 เทคนิค “ปรับพฤติกรรมการกิน” (ฉบับไม่ต้องพึ่งวิตามิน)

10 “อาหารจากธรรมชาติ” ที่ช่วยกระตุ้นความอยากอาหารให้ลูกน้อย

อันตราย! ข้อควรระวังของการให้ “วิตามิน” ลูกพร่ำเพรื่อ (เมื่อลูกไม่ได้ขาด)

ลูกเรา “กินยากตามวัย” หรือ “ขาดวิตามิน” จริง ๆ? (เช็กลิสต์แยกอาการ)

สัญญาณ “ธงแดง” (Red Flags): เมื่อไหร่ที่ “ลูกไม่กิน” ไม่ใช่เรื่องเล่น ๆ และต้องพบแพทย์

ไขข้อข้องใจ: "วิตามินช่วยเจริญอาหารเด็ก" มีจริงหรือ? และคือตัวไหนกันแน่?

การให้วิตามินช่วยเจริญอาหารเด็กนั้น มีพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ในบางประเภท โดยเฉพาะวิตามินและแร่ธาตุบางชนิดที่ส่งผลต่อความอยากอาหารและการเจริญเติบโตของเด็ก ตัวอย่างที่มีงานวิจัยยืนยัน ได้แก่ สังกะสี (zinc) ซึ่งหากเด็กขาดอาจส่งผลให้เบื่ออาหาร นอกจากนี้ยังมีสารอื่นที่อาจช่วยในบางกรณี แต่ไม่ใช่ ยาวิเศษทุกกรณี เพราะสาเหตุของเด็กไม่เจริญอาหารอาจมาจากหลายปัจจัย ไม่ว่าจะเป็นพฤติกรรม, สรีรวิทยา, สิ่งแวดล้อม ดังนั้นการให้วิตามินเสริมควรพิจารณาด้วยความระมัดระวัง

เช็ก 5 สาเหตุหลักที่ "ลูกไม่เจริญอาหาร" (ที่อาจไม่เกี่ยวกับวิตามิน)

1.พฤติกรรมการกิน เด็กสามารถเลือกกิน , ห่วงเล่น และไม่สนใจอาหาร

2.ปัญหาทางอารมณ์ /จิตใจ เช่น ความเครียด, รู้สึกเบื่อ, ถูกบังคับให้กิน อาจลดความอยากอาหาร

3.สรีรวิทยา เช่น ปวดท้อง, ปัญหาเกี่ยวกับระบบย่อย, การดูดซึม

4.โภชนาการไม่เหมาะสมจากอาหารหลัก เช่น อาหารไม่หลากหลาย พลังงานไม่เพียงพอ

5.ภาวะเจริญเติบโตช้า ถ้าเด็กโตช้า อาจส่งผลต่อระบบหิว- อิ่ม-และพฤติกรรมการกิน

"ไลซีน" (Lysine): วิตามินยอดฮิตที่พ่อแม่ตามหา ช่วยให้ลูกเจริญอาหารได้จริงหรือ?

ไลซีน (L‑Lysine) เป็นกรดอะมิโนจำเป็นที่ร่างกายของเด็กไม่สามารถสร้างเองได้จำเป็นต้องได้รับจากอาหารหรือการเสริมจากภายนอกโดยเฉพาะในเด็กที่อาจได้รับโปรตีนไม่เพียงพอ เช่น รับประทานเนื้อหรือนมน้อยซึ่งทำให้มีความเสี่ยงต่อการขาดไลซีนได้มากกว่าในเด็กที่มีภาวะขาดโปรตีนหรือไลซีน การเสริมไลซีนอาจมีส่วนช่วยให้การกินอาหารดีขึ้นในบางรายเนื่องจากช่วยให้ร่างกายนำพลังงานและโปรตีนไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นนอกจากนี้ ไลซีนยังมีบทบาทในการเจริญเติบโตช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อ และสนับสนุนการทำงานของระบบภูมิคุ้มกันในเด็กอย่างไรก็ตาม พ่อแม่ควรเน้นให้เด็กได้รับ อาหารครบ 5 หมู่ตามวัย ควบคู่กันไปเพื่อให้ได้รับสารอาหารอื่นอย่างเพียงพอ และปลอดภัยในระยะยาว

"วิตามินบีรวม" (Vitamin B-Complex): เกี่ยวข้องกับระบบเผาผลาญและความอยากอาหารอย่างไร?

"วิตามินบีรวม ซึ่งประกอบด้วยวิตามินบีหลายชนิด เช่น B1, B2, B6 และ B12 มีบทบาทสำคัญในกระบวนการเผาผลาญพลังงานช่วยให้ร่างกายใช้พลังงานจากอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นเมื่อการเผาผลาญพลังงานดีขึ้น อาจส่งผลให้ร่างกายมีพลังงานรวมเพิ่มขึ้นเด็กจึงอาจรู้สึกกระฉับกระเฉง และมีความอยากอาหารเพิ่มขึ้น ในทางอ้อมอย่างไรก็ตาม การให้วิตามินบีรวมในเด็กที่ไม่ได้มีภาวะขาดวิตามินยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าจะช่วยเพิ่มความอยากอาหารได้มากน้อยเพียงใดดังนั้น ควรระมัดระวังการเสริม และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนเสมอ"

"สังกะสี" (Zinc) และ "ธาตุเหล็ก" (Iron): 2 แร่ธาตุสำคัญที่ "ขาด" แล้วทำให้ลูกเบื่ออาหาร

สังกะสี (Zinc) Zinc มีบทบาทสำคัญต่อระบบประสาทช่วยควบคุมการทำงานของสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับ ความหิว กลิ่น และรสเด็กที่ขาดสังกะสีอาจมีอาการเบื่ออาหารและกินได้น้อยธาตุเหล็ก (Iron)เหล็กจำเป็นต่อการสร้างเม็ดเลือดแดงและฮีโมโกลบินรวมถึงการลำเลียงออกซิเจนไปยังอวัยวะต่าง ๆหากขาดเหล็ก เด็กอาจมีอาการอ่อนเพลีย ไม่สดใสและอาจเกิดภาวะเบื่ออาหารได้มีรายงานว่าในเด็กบางกลุ่ม ที่ผู้ปกครองระบุว่าเบื่ออาหารเมื่อตรวจเลือดพบว่า ระดับธาตุเหล็กและสังกะสีมีแนวโน้มต่ำกว่ากลุ่มปกติ ดังนั้น การประเมินโดยแพทย์จึงมีความสำคัญก่อนการเสริมวิตามินหรือแร่ธาตุ

"วิตามินช่วยเจริญอาหารเด็ก ยี่ห้อไหนดี" พ่อแม่ควรดูอะไรบนฉลาก?

เมื่อพิจารณาเลือก วิตามินช่วยเจริญอาหารเด็ก พ่อแม่ควรใส่ใจประเด็นสำคัญเหล่านี้ อย่างรอบคอบ

1.สารประกอบ (Ingredients) มองหาสารอาหารที่มีงานวิจัยสนับสนุน เช่น ไลซีน สังกะสี (Zinc) วิตามินบีรวม และธาตุเหล็ก

2.ปริมาณต่อหน่วย ตรวจสอบว่าปริมาณในแต่ละเม็ดหรือซีรัป เหมาะสมกับอายุและน้ำหนักของเด็ก ไม่มากเกินไปจนเสี่ยงต่อผลข้างเคียง

3.รูปแบบผลิตภัณฑ์ เช่น ชนิดน้ำ เม็ด หรือเยลลี่ ควรเลือกรูปแบบที่เด็กยอมรับได้และปลอดภัย

4.มาตรฐานความปลอดภัย เลือกผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรองจาก อย.หรือผ่านมาตรฐานการผลิตที่น่าเชื่อถือ

5.คำแนะนำแพทย์ / เภสัชกร ก่อนเริ่มให้ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ โดยเฉพาะหากใช้ต่อเนื่อง หรือเด็กมีโรคประจำตัว

เปรียบเทียบชัดๆ: วิตามินรูปแบบ "เยลลี่" "น้ำ" หรือ "เม็ด" แบบไหนดีที่สุดสำหรับเด็ก?

เยลลี่: เหมาะกับเด็กที่กลืนเม็ดยากและชอบรสหวาน แต่ควรระวังน้ำตาล และควรเลือกสูตรที่ปลอดภัย

น้ำ (liquid): เหมาะกับเด็กเล็กหรือวัยเตาะแตะ ปรับปริมาณได้ง่าย แต่ควรเก็บรักษาให้ถูกวิธี

เม็ด / เคี้ยว: มีความเข้มข้นสูงกว่า อาจให้สารอาหารในปริมาณมากได้ แต่เด็กต้องสามารถกลืนหรือเคี้ยวได้อย่างปลอดภัย

9 เทคนิค "ปรับพฤติกรรมการกิน" (ฉบับไม่ต้องพึ่งวิตามิน)

แม้ว่าวิตามินช่วยเจริญอาหารเด็กได้ ในบางกรณีแต่การปรับพฤติกรรมการกินในชีวิตประจำวัน ถือเป็น พื้นฐานสำคัญที่ควรเริ่มก่อนเสมอ

1.แบ่งมื้อเล็ก แต่บ่อย — ให้มื้อย่อย เพื่อไม่ให้เด็กอิ่มเกินไประหว่างมื้อ

2.ทำให้อาหารน่าดึงดูด — ใช้สี รูปทรง และการตกแต่งจาน

3.ให้เด็กมีส่วนร่วม — ช่วยเลือกเมนูหรือช่วยทำอาหาร เพื่อเพิ่มความเป็นเจ้าของ

4.ลดสิ่งรบกวนขณะรับประทานอาหาร — เช่น ดูจอ / ทีวี หรือเล่นของเล่น

5.ใช้การเล่น / เกมกับอาหาร — เช่น จัดจานเป็นรูปสัตว์ หรือใช้ภาชนะเล็ก ๆ

6.ผสมอาหารให้หลากหลาย — รวมของที่เด็กชอบกับผักหรือเนื้อสัตว์

7.ส่งเสริมกิจกรรมกลางแจ้ง — ให้เด็กได้ออกแรง ใช้พลังงาน ซึ่งอาจทำให้หิวมากขึ้น

8.ให้อาหารโปรตีนและไขมันดีในมื้อเช้า — ช่วยให้พลังงานดี และอิ่มนาน

9.หลีกเลี่ยงการบังคับมากเกินไป — เปิดโอกาสให้เด็กควบคุมปริมาณการกินของตนเอง

10 "อาหารจากธรรมชาติ" ที่ช่วยกระตุ้นความอยากอาหารให้ลูกน้อย

ตัวอย่างอาหารที่อาจช่วยให้เด็กกินได้ดีขึ้น

1.ถั่วเมล็ดแห้ง เช่น ถั่วลิสง ถั่วเขียว ให้โปรตีนและธาตุเหล็กจากพืช

2.ปลาเนื้อแดง / ปลาเนื้อขาว แหล่งโปรตีนคุณภาพและไขมันดี

3.ไข่ ให้โปรตีนคุณภาพสูง ย่อยง่าย

4.ผลไม้รสหวาน–เปรี้ยว เช่น มะม่วง ฝรั่ง ช่วยเพิ่มรสชาติและความอยากอาหาร

5.ผักใบเขียว เช่น บรอกโคลี ผักโขม ให้ธาตุเหล็กและวิตามินหลายชนิด

6.ข้าวกล้อง / ข้าวซ้อมมือให้พลังงานและใยอาหาร

7.นม แหล่งแคลเซียมและโปรตีน

8.โยเกิร์ต / คีเฟอร์ (นมหมักบางชนิด) มีจุลินทรีย์ดี ช่วยการย่อยอาหาร

9.เนื้อไก่หรือไก่งวง โปรตีนย่อยง่าย เหมาะกับเด็กกินยาก

10.น้ำซุปเนื้อ / ซุปกระดูก เคี้ยวง่าย ให้ความอบอุ่น รสชาติ และพลังงานในบางมื้อ

อันตราย! ข้อควรระวังของการให้ "วิตามิน" ลูกพร่ำเพรื่อ (เมื่อลูกไม่ได้ขาด)

ข้อควรระวังในการให้วิตามินหรืออาหารเสริมในเด็ก

-การให้มากเกินความจำเป็น อาจเสี่ยง โอเวอร์โดส แม้ว่าวิตามินบางชนิดจะละลายน้ำก็ตาม

-วิตามินอาจ บดบังปัญหาที่แท้จริง เช่น เด็กเบื่ออาหารจากอาการปวดท้อง การย่อยผิดปกติหรือโรคอื่น การให้วิตามินอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ

-ผลิตภัณฑ์วิตามินที่ไม่ได้มาตรฐานอาจมี สิ่งปนเปื้อน หรือปริมาณสารไม่ตรงตามที่ไว้

-การเสริมพลังงานหรือแร่ธาตุ โดยไม่ประเมินก่อน ในระยะยาวอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพ

-อาจเกิด ปฏิกิริยา หรือผลข้างเคียง เด็กบางรายอาจแพ้ หรือมีอาการไม่พึงประสงค์ได้

ลูกเรา "กินยากตามวัย" หรือ "ขาดวิตามิน" จริงๆ? (เช็กลิสต์แยกอาการ)

-เบื่ออาหารเป็นบางมื้อ บางวัน อาจจะเป็นพฤติกรรมธรรมดา

-เลือกทานเป็นบางอย่าง อาจเป็นเรื่องปกติในเด็กหลายวัยที่มักเลือกอาหารที่อยากทาน

-น้ำหนักขึ้นช้าหรือการเจริญเติบโตช้า อาจบ่งชี้ปัญหาโภชนาการไม่ครบ 5 หมู่

-เหนื่อยง่าย, ซีด อาจจะเป็นสัญญาณของการขาดธาตุเหล็ก

-ปัญหาทางเดินอาหาร เช่น ท้องอืด, ปวดท้องมักจะรบกวนการกิน

-พัฒนาการช้า  เมื่อเกิดร่วมกับปัญหาการกินจะต้องมีการประเมินในเชิงลึก

สัญญาณ "ธงแดง" (Red Flags): เมื่อไหร่ที่ "ลูกไม่กิน" ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ และต้องพบแพทย์

สัญญาณเตือนที่ควรพาเด็กพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม

-น้ำหนักหยุดขึ้นหรือลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะเมื่อวัดแล้วพบว่าเบี่ยงเบนจากกราฟการเจริญเติบโตมาตรฐาน

-มีอาการซีด เหนื่อยง่าย อาจบ่งชี้ถึงภาวะโลหิตจาง

-อาการปวดท้องเรื้อรัง ท้องอืด หรือท้องผูกบ่อย อาจเกี่ยวข้องกับปัญหาระบบทางเดินอาหาร

-อาเจียนหรือสำรอกมากผิดปกติ ควรได้รับการตรวจระบบทางเดินอาหารหรือการตรวจเพิ่มเติมอื่น ๆ

-พัฒนาการช้าร่วมกับปัญหาการกิน อาจส่งผลต่อพัฒนาการโดยรวมในระยะยาว

-มีอาการภูมิแพ้ หรือปฏิกิริยาต่ออาหารเสริม เช่น ผื่น อาเจียน หรืออาการไม่พึงประสงค์ หลังการให้วิตามินเสริม

อ้างอิงจาก

https://medicinescience.org/article/10333

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6124218/

https://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=723#:~:text=%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%AB%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88,%E0%B9%83%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%9B%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B8%A2%E0%B8%B4%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%82%E0%B8%B6%E0%B9%89%E0%B8%99

https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%84%E0%B8%A5%E0%B8%8B%E0%B8%B5%E0%B8%99

https://vitaminwater.co.th/health/vitamin-children/

https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ramajournal/article/view/152485

https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0114266

https://en.wikipedia.org/wiki/Zinc_deficiency

https://vitaminwater.co.th/health/vitamin-children/

https://www.samitivejchonburi.com/th/article/194/binge-eating-risks-and-prevention.html

https://dmh.go.th/news-dmh/view.asp?id=30799

https://www.medparkhospital.com/lifestyles/plant-based-food

https://www.doctor.or.th/article/detail/2243

https://www.rama.mahidol.ac.th/ramachannel/article/%E0%B8%82%E0%B8%B2%E0%B8%94%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%81%E0%B8%AD%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B2/

https://www.childrenhospital.go.th/8803/%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%B4%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AA%E0%B8%B3%E0%B8%AB%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%99/infographic/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%B0%E0%B8%99%E0%B8%B3%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3-5-%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B9%E0%B9%88-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B3%E0%B8%AB%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%81/

https://www.doctor.or.th/article/detail/6767

https://www.dcy.go.th/public/mainWeb/file_download/1646492583305-303963728.pdf

ภาพจาก Freepik