สิ่งสำคัญที่ควรทราบ

นมแม่เป็นอาหารที่ดีที่สุดสำหรับทารก เราสนับสนุนคำแนะนำขององค์การอนามัยโลกในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรกของชีวิต จากนั้นเริ่มให้อาหารเสริมตามวัยที่ปลอดภัยอย่างเหมาะสมร่วมกับนมแม่จนครบ 2 ปี หรือนานกว่านั้น การได้รับโภชนาการที่ดีและสมดุลของมารดาในช่วงให้นมบุตรจึงมีความสำคัญยิ่ง ทั้งนี้ หากมีความจำเป็นต้องใช้นมผสม ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพก่อนตัดสินใจ และควรปฏิบัติตามข้อแนะนำในการเตรียมและการใช้อย่างระมัดระวังเพื่อสุขภาพที่ดีของลูกรัก

โภชนาการที่ดีควบคู่กับการส่งเสริมพัฒนาการในแต่ละช่วงวัย คือ รากฐานสำคัญสำหรับการเจริญเติบโตของลูกรัก ฮาร์ททูฮาร์ทคลับ พร้อมเคียงข้างคุณแม่ ด้วยข้อมูลด้านโภชนาการและพัฒนาการที่เป็นประโยชน์ เพื่อสนับสนุนคุณภาพชีวิตที่ดีของทั้งคุณแม่และลูกรัก

ลักษณะอึเด็กทารก สัญญาณสุขภาพที่พ่อแม่ต้องใส่ใจ

อึของเด็กทารกไม่ใช่แค่เรื่องธรรมดาของการขับถ่าย แต่ยังสะท้อนถึงสุขภาพ ระบบย่อยอาหาร และโภชนาการที่ได้รับ การสังเกตลักษณะ สี และความถี่ของอึเด็กทารกจึงเป็นสิ่งสำคัญที่พ่อแม่ควรรู้ เพื่อดูแลให้ลูกน้อยเติบโตแข็งแรงและปลอดภัย

ตรวจสอบบทความโดย: ศุภลักษณ์ อารีมิตร
การพยาบาลและการผดุงครรภ์ ชั้น 1

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

ลักษณะและสีของอึเด็กทารกสำคัญอย่างไร

ลักษณะอึเด็กทารกในแต่ละช่วงวัย

สีของอึเด็กทารกบอกสุขภาพอย่างไร

อึเด็กทารกปกติควรเป็นแบบไหน

ความถี่ของอึเด็กทารกต่อวัน

ปัจจัยที่มีผลต่ออึเด็กทารก เช่น นมแม่หรือนมผง

อึเด็กทารกสีเขียว เกิดจากอะไรและควรทำอย่างไร

อึเด็กทารกสีดำหรือสีแดง อันตรายหรือไม่

อึเด็กทารกแข็งหรือท้องผูก สาเหตุและวิธีแก้ไข

อึเด็กทารกเหลวหรือมีมูก ต้องพาไปพบแพทย์หรือไม่

เคล็ดลับดูแลระบบขับถ่ายของเด็กทารกให้แข็งแรง

อึเด็กทารกแบบไหน อาการอย่างไร ที่ควรพาไปพบแพทย์

ลักษณะและสีของอึเด็กทารกสำคัญอย่างไร

อึเด็กทารก (baby stool) ไม่ใช่แค่สิ่งที่ต้องทำความสะอาดออกเฉย ๆ แต่มันเป็นตัวบ่งชี้สำคัญของสุขภาพลูกน้อย ระบบย่อยอาหาร การดูดซึมอาหาร และโภชนาการที่ได้รับ ถ้าอึเด็กทารกมีลักษณะ สี กลิ่น หรือความถี่ที่เปลี่ยนแปลงไป มักเป็นสัญญาณเตือนว่าลูกอาจมีปัญหาสุขภาพ เช่น ท้องเสีย ภูมิแพ้ หรือการติดเชื้อ ดังนั้นการสังเกต อึเด็กทารก เป็นการเฝ้าระวังสุขภาพที่พ่อแม่และผู้ดูแลสามารถทำได้เอง

ลักษณะอึเด็กทารกในแต่ละช่วงวัย

-แรกเกิด – 2 วันแรก ลักษณะอึเด็กทารกจะเป็น “ขี้เทา” มีสีดำหนืดเหนียว เพราะประกอบด้วยเซลล์ผิวหนัง น้ำคร่ำ เมือก และของเสียจากมดลูก

-3 -7 วัน ลักษณะอึเปลี่ยนเป็นสีเขียวถึงเหลืองเข้ม ขึ้นอยู่กับน้ำนมแม่หรือนมผง ความเหนียวลดลง

-ช่วงแรกทารกที่กินนมแม่ ลักษณะอึเด็กทารกจะนิ่มมาก เหลว หรือบางทีก็มีเนื้อเม็ดเล็ก ๆ สีเหลืองมัสตาร์ด คล้ายมัสตาร์ดมีเมล็ดข้าว

- ทารกที่กินนมผง ลักษณะอึเด็กทารกจะค่อนข้างมีเนื้อแน่นกว่า สีเหลืองน้ําตาลหรือสีน้ำตาลเข้ม กลิ่นแรงกว่าเด็กที่กินนมแม่

เมื่ออายุ 6 เดือน เป็นช่วงเริ่มอาหารเสริมตามวัย ลักษณะอึเด็กทารกจะมีลักษณะเป็นก้อนมากขึ้น สีอาจเปลี่ยนตามอาหาร เช่น ผัก ผลไม้ แครอท ฟักทอง ฯลฯ และกลิ่นแรงขึ้นตามธรรมชาติ

สีของอึเด็กทารกบอกสุขภาพอย่างไร

-สีเขียว อาจเป็นผลจากน้ำนมส่วนหน้า มากกว่าส่วนหลัง หรือการเปลี่ยนแปลงของอาหาร หรือรับธาตุเหล็กบางชนิด

-สีเหลือง-ทอง /มัสตาร์ด เป็นสีอึเด็กทารกที่ค่อนข้างปกติ โดยเฉพาะในเด็กที่กินนมแม่อย่างเดียว สีเหลืองทองแสดงถึงการย่อยที่ดี

-สีน้ำตาล / น้ำตาลอมเหลือง มักพบในเด็กที่กินนมผง หรือหลังจากเริ่มอาหารเสริมแล้วสีของอาหารมีส่วนร่วมในการเปลี่ยนสีอึเด็กทารก

-สีดำ ถ้าเป็นในช่วงแรกเกิด (ขี้เทา) จะปกติ แต่ถ้าอึเด็กทารกสีดำเกิดขึ้นหลังช่วงแรกเกิดหรือมีเลือดปนอาจเป็นสัญญาณของปัญหาในทางเดินอาหาร

-สีแดง ถ้าเป็นสีแดงสดหรือมีเลือดปน ถือเป็นอาการที่ต้องระวัง อาจเกิดจากแผล ทวารหนัก หรือปัญหาเลือดออกภายในทางเดินอาหาร

-สีขาวซีด / เทา บ่งบอกว่าน้ำดีอาจไม่ถูกส่งเข้าทางเดินอาหารเพียงพอ หรือมีปัญหาเกี่ยวกับตับหรือท่อน้ำดี

อึเด็กทารกปกติควรเป็นแบบไหน

อึเด็กทารกที่ถือว่าปกติมีลักษณะดังนี้

-ความนิ่ม นิ่มหรือเหลว โดยเฉพาะเด็กที่กินนมแม่

-สี เหลืองทอง เหลืองมัสตาร์ด น้ำตาลอ่อน ไม่มีสีที่ผิดปกติปน เช่น สีแดงสด สีขาว หรือสีดำมากเกินไป ถ้าไม่ใช่ขี้เทา

-กลิ่น ไม่เหม็นแรงจนผิดปกติ เช่น กลิ่นคาวคล้ายของเน่า ถ้าอึเด็กทารกที่กินนมแม่มักสีเหลืองอ่อน มีกลิ่นอ่อนมากกว่าเด็กที่กินนมผง

-ปริมาณ / ความถี่ /ความต่อเนื่อง หากถ่ายบ่อยในช่วงเดือนแรก หรือหลังกินนมแม่เกือบทุกมื้อ แล้วลดลงเมื่อโตขึ้น ทารกถ่ายหลายวันติดกันโดยที่อึยังคงนิ่มและลูกสุขภาพดี ยังถือว่าปกติ

ความถี่ของการขับถ่ายอึเด็กทารกต่อวัน

เด็กที่ กินนมแม่ มักถ่ายบ่อยกว่าเด็กที่กิน นมผง ในเดือนแรก เด็กทารกที่กินนมแม่อย่างเดียวอาจถ่าย 4-12 ครั้งต่อวัน หลังจากผ่านช่วง 6 สัปดาห์เป็นต้นไป ความถี่มักลดลง เด็กบางคนอาจถ่ายวันละ 1-3 ครั้ง หรือบางรายอาจทุก 2-3 วันก็ยังถือว่าเป็นปกติถ้าอึเด็กทารกนิ่มและลูกกินนม/อาหารได้ดีตามปกติ มีงานวิจัยที่แสดงว่า เด็กทารกอายุ 0-14 สัปดาห์ที่กินนมแม่มีเฉลี่ยประมาณ 3.3 ครั้งต่อวัน ขณะที่เด็กที่กินนมผงมีประมาณ 2.0 ครั้งต่อวัน

ปัจจัยที่มีผลต่ออึเด็กทารก เช่น นมแม่หรือนมผง

ชนิดของนม เด็กที่กินนมแม่อย่างเดียว อึจะเหลว สีเหลืองอ่อน-เหลืองทอง เนื้อนิ่มมาก กลิ่นไม่แรง ส่วนเด็กที่กินนมผง อึเด็กทารกจะค่อนข้างแน่น สีอาจเข้มขึ้น น้ำตาล หรือมีความแตกต่างขององค์ประกอบที่ย่อยช้ากว่า

ปริมาณนม / ความถี่ในการให้นม ถ้าให้บ่อย น้ำนมแม่เต็มที่ อาจมีการเบ่งอึเด็กทารกหลังแต่ละมื้อได้

อาหารเสริม เมื่อเริ่มอาหารเสริม สีและลักษณะของอึเด็กทารกจะเปลี่ยนตามประเภทอาหารที่กิน เช่น ผักผลไม้บด ธาตุเหล็ก ฯลฯ

สุขภาพทางเดินอาหาร /การดูดซึม /การเคลื่อนไหวลำไส้ ถ้ามีปัญหา เช่น ภูมิแพ้ แบคทีเรีย ภาวะลำไส้อักเสบ อาจทำให้อึเด็กทารกเปลี่ยนสีหรืออึบ่อยได้

ยาหรือธาตุเหล็ก /วิตามินเสริม บางสูตรนมผงที่มีธาตุเหล็ก หรืออาหารเสริมที่มีโลหะหรือยาบางชนิด อาจทำให้อึเด็กทารกเปลี่ยนสี เช่น สีเขียวเข้มหรือเหนียวขึ้น

อึเด็กทารกสีเขียว เกิดจากอะไรและควรทำอย่างไร

สาเหตุที่อึเด็กทารกสีเขียว

1.การรับน้ำนมแม่ส่วนหน้า เยอะกว่าส่วนหลัง ทำให้ได้รับน้ำตาลแลคโตสในนมแม่เพิ่มขึ้นในลำไส้ อึจึงมีสีเขียวมากขึ้น

2.ความถี่ของการขับถ่าย เช่น ถ่ายบ่อย หรืออาหารผ่านลำไส้เร็วเกินไป

3.ธาตุเหล็กในนมผง หรืออาหารเสริมที่มีธาตุเหล็ก ทำให้สีอึเด็กทารกออกโทนเขียวเข้มขึ้น

4.เปลี่ยนสูตรนมหรืออาหารของแม่ให้นม เช่น ผักโขม อาหารหรือเครื่องดื่มที่ใส่สีผสมอาหารสีเขียว ธาตุเหล็กส่งผลต่อสีอึเด็กทารกให้ออกสีเขียวได้

ควรทำอย่างไรเมื่อเจออึเด็กทารกสีเขียว

สังเกตสิ่งอื่นร่วมด้วย เช่น ลูกอึบ่อยมาก ถ่ายเหลว น้ำหนักขึ้น-ไม่ขึ้น ร้องไห้มากกว่าปกติ ถ้าเด็กสุขภาพดี กินนมดี ไม่มีอาการท้องเสียหรือถ่ายเหลวจัด สีเขียวเพียงอย่างเดียวมักไม่เป็นอันตราย ปรับปริมาณหรือเวลาการให้เต้า ให้แน่ใจว่าได้รับนมหลังมากพอ ทั้งปรึกษาแพทย์ถ้าอึเด็กทารกสีเขียวร่วมกับอาการอื่น เช่น มีมูกเลือด เจ็บตัว ปวดท้อง หรือมีไข้

อึเด็กทารกสีดำหรือสีแดง อันตรายหรือไม่

สีดำ

ถ้าหมายถึงขี้เทาในช่วง 1-2 วันแรกหลังคลอดจะเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าอึเด็กทารกสีดำเกิดขึ้นหลังช่วงนั้น หรือมีลักษณะเหนียว-มัน หรือมีเลือดปน อาจเป็นสัญญาณเลือดออกในทางเดินอาหารหรือปัญหาอื่น ๆ ควรรีบพบแพทย์

สีแดง

ถ้าเป็นสีแดงสดหรือมีเลือดสด อาจมาจากแผลที่ทวารหนัก หรือเลือดจากระบบทางเดินอาหาร ถ้าเกิดในเด็กที่กินนมอย่างเดียวควรพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจร่างกายเพิ่มเติม แต่หากเกิดหลังเริ่มอาหารเสริมตามวัยแล้ว ต้องพิจารณาร่วมกับสีอาหารที่ลูกทาน ถ้าไม่แน่ใจว่าเกิดจากอาหาร ควรเฝ้าระวัง สีแดงในอึเด็กทารก ถือเป็นข้อบ่งชี้ว่า ควรพาลูกไปตรวจเพิ่มเติม เพื่อรับการดูแลที่เหมาะสม

อึเด็กทารกแข็งหรือท้องผูก สาเหตุและวิธีแก้ไข

สาเหตุ

นมผสม หรืออาหารที่ลูกทาน ที่ย่อยยากกว่า และเชื้อจุลินทรีย์ในลำไส้อาจน้อยกว่าทารกที่กินนมแม่ ด้วยปริมาณน้ำและของเหลวไม่เพียงพอ และการเคลื่อนไหวน้อย เนื่องจากทารกขยับตัวได้น้อย รวมถึงอาหารเสริม หรือการเลือกสูตรนมที่ไม่เหมาะสม ตลอดจนการเปลี่ยนนมที่เร็วเกินไปก็เป็นสาเหตุได้

วิธีแก้ไข

1.ให้ลูกได้รับนมแม่ให้เพียงพอเน้นการทานนมแม่ตั้งแต่แรกเกิด

2.หากจำเป็นต้องใช้นมผสม ควรปรึกษาแพทย์ เพื่อเลือกสูตรนมที่เหมาะสมกับสุขภาพของทารก

3.นวดท้องเบา ๆ ขยับขาพร้อมกับลูกเหมือนปั่นจักรยานเพื่อช่วยบริหารลำไส้ให้ลำไส้ได้เคลื่อนไหว

4.เพิ่มปริมาณนมให้เพียงพอ

5.ปรึกษาแพทย์เมื่อท้องผูกมาก หรือถ่ายยากมาก

อึเด็กทารกเหลวหรือมีมูก ต้องพาไปพบแพทย์หรือไม่

ถ้าอึเด็กทารกเหลวไม่มีกากปน ถ่ายบ่อยเกินกว่าปกติ มีสีแปลก กลิ่นแรง มีมูกหรือเลือดปนมาด้วย นี่อาจเป็นอาการของ ท้องเสีย หรือการติดเชื้อในทางเดินอาหาร และมีอาการ เช่น มีไข้ อาเจียน ซึม ปฏิเสธการทานนม 2 มื้อติดต่อกัน เป็นบ่งชี้ว่าจำเป็นต้องไปพบแพทย์ทันที แต่ถ้าเหลวเล็กน้อย มีเนื้อปน กลิ่นสีปกติ และลูกยังดูปกติ กินนมได้ ร่าเริงเริงดี ไม่งอแง สามารถสังเกตอาการก่อนได้