บรรเทาอาการลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ ดูแลอย่างไรให้ปลอดภัย

เด็กวัย 4 ขวบกำลังอยู่ในช่วงที่ร่างกายพัฒนา ระบบภูมิคุ้มกันยังไม่แข็งแรงเต็มที่ ทำให้มักมีอาการเจ็บป่วย เช่น ไอ มีเสมหะ หรือคัดจมูกได้บ่อย หลายครั้งพ่อแม่อาจกังวลเมื่อเห็นว่า “ลูกไอมีเสมหะ แต่ไม่มีไข้” ว่าจะเป็นอันตรายหรือไม่ จำเป็นต้องไปโรงพยาบาลหรือเปล่า บทความนี้จะพามาเจาะลึกสาเหตุ วิธีดูแลที่ถูกต้อง รวมถึงแนวทางการป้องกัน เพื่อให้ลูกน้อยหายไวและสุขภาพแข็งแรงขึ้น

ตรวจสอบบทความโดย: ศุภลักษณ์ อารีมิตร
การพยาบาลและการผดุงครรภ์ ชั้น 1

เลือกอ่านตามหัวข้อที่ต้องการ

ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ เกิดจากอะไร

สาเหตุทั่วไปของอาการไอมีเสมหะในเด็ก 4 ขวบ

ความแตกต่างระหว่างไอมีเสมหะกับไอแห้งในเด็ก

วิธีสังเกตเสมหะ และสิ่งที่บ่งบอกถึงสุขภาพ

การดูแลลูกไอมีเสมหะที่บ้านอย่างถูกวิธี

อาหารและเครื่องดื่มช่วยบรรเทาอาการไอมีเสมหะ

การใช้น้ำเกลือและการพ่นละอองเพื่อช่วยขับเสมหะ

เทคนิคการนอนและการปรับอากาศในห้องให้ลูกหายใจสะดวก

ยาแก้ไอและสมุนไพรที่เหมาะสำหรับเด็ก 4 ขวบ

สัญญาณเตือนที่ควรพาลูกไปพบแพทย์แม้ไม่มีไข้

วิธีป้องกันลูกไอมีเสมหะซ้ำหรือเรื้อรัง

คำแนะนำการดูแลระยะยาวเพื่อเสริมภูมิคุ้มกันของเด็ก

ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ เกิดจากอะไร

ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ หมายถึงเด็กอายุประมาณ 4 ปีที่มีอาการไอซึ่งมีเสมหะในทางเดินหายใจ แต่ไม่มีอาการไข้ อาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ โดยที่อาการทั่วไปยังปกติดี  อาการนี้แสดงว่าร่างกายกำลังพยายามจัดการกับเสมหะหรือสิ่งที่ไประคายเคืองทางเดินหายใจ และการที่ไม่มีไข้นั้นแสดงว่าร่างกายอาจยังไม่มีการติดเชื้อแบคทีเรียหรือไวรัสร่วมด้วย หรือในบางกรณีอาจเป็นสัญญาณของอาการเรื้อรัง เช่น มีเสมหะสะสมต่อเนื่อง นอกจากนี้ยังมีบางภาวะที่อาจต้องระวังและปรึกษาแพทย์ หากอาการไม่ดีขึ้นหรือมีสัญญาณเตือนอื่นร่วมด้วย

สาเหตุทั่วไปของอาการไอมีเสมหะในเด็ก 4 ขวบ

สาเหตุที่ ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ มักมีสาเหตุดังนี้

1.การติดเชื้อไวรัส เช่น ไวรัสที่ทำให้เกิดหวัด หรือไวรัสในทางเดินหายใจส่วนบน ซึ่งมักทำให้มีเสมหะและไอ แต่ไม่จำเป็นต้องมีไข้หรืออาจมีไข้ต่ำๆ 

2.หลังการติดเชื้อ  โดยเมื่อหลังจาก ที่ไข้หรืออาการหลักหายไปแล้ว อาจยังมีเสมหะค้าง มีอาการไอต่อเนื่อง ทั้งไอแห้งๆและไอแบบมีเสมหะ โดยทั่วไปจะดีขึ้นเองในเวลา1-2 สัปดาห์

3.ภูมิแพ้ / โรคจมูกและไซนัส สามารถทำให้เสมหะจากจมูกไหลลงคอ เกิดการระคายเคืองและไอมีเสมหะ โดยไม่มีไข้ 

4.สภาพแวดล้อมที่ระคายเคือง เช่น ฝุ่น ควัน มลพิษทางอากาศ หรืออากาศแห้งสามารถกระตุ้นการสร้างเสมหะ และเสริมให้ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ ได้บ่อยขึ้น

5.เด็กบางคนเป็นโรคหอบหืดชนิดที่มีอาการไอเป็นอาการหลัก เมื่อเกิดอาการหอบหืดจะแสดงอาการไอมีเสมหะเป็นหลัก โดยไม่มีอาการหอบ หรือเสียงหวีดเด่นชัด และไม่มีไข้ 

6.ปอดอักเสบเรื้อรังเล็กน้อย ถ้า ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ ไอเป็นเวลานานกว่า 2 สัปดาห์ โดยมีเสมหะต่อเนื่อง  อาจเป็นสาเหตุหนึ่งและอาจต้องรักษาด้วยยาฆ่าเชื้อตามดุลยพินิจของแพทย์

ความแตกต่างระหว่างไอมีเสมหะกับไอแห้งในเด็ก

เสมหะของเด็กที่ ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ อาจมีสีหรือความหนาที่แตกต่างกัน ซึ่งสามารถให้เบาะแสเกี่ยวกับสภาวะสุขภาพ ดังนี้                                                

-ใสหรือขาว มักเป็นเสมหะตามปกติในช่วงที่ร่างกายกำลังขับสิ่งแปลกปลอม หรือเมือกส่วนเกินจากการติดเชื้อไวรัสเล็กน้อย ไม่มีสัญญาณของการติดเชื้อแบคทีเรียที่รุนแรง

-เหลืองอ่อน / สีเหลือง อาจบ่งชี้ว่าร่างกายกำลังต่อสู้กับการติดเชื้อหลังไวรัส หรือเสมหะเริ่มมีการอักเสบเล็กน้อย แต่ถ้าลักษณะอื่นไม่รุนแรง มักไม่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะทันที

-เขียว / เหลืองแก่ เสมหะสีเขียวอาจบ่งบอกว่าอาจมีการติดเชื้อแบคทีเรียเพิ่ม หรือมีการอักเสบที่ลึกกว่า แต่ก็ไม่จำเป็นว่าเขียวทุกครั้งคือแบคทีเรีย ต้องพิจารณาร่วมกับอาการอื่น เช่น หน้าอกเจ็บ หายใจลำบาก

-มีเลือดปน / สีคล้ำ / กลิ่นแรง: ควรระวังเป็นพิเศษ เพราะอาจมีการระคายเคืองมาก หรือเกิดบาดแผลในทางเดินหายใจ เช่น จากไอแรง หรืออาจมีการติดเชื้อที่รุนแรงกว่า ต้องรีบพบแพทย์

วิธีสังเกตเสมหะสีต่างๆ และสิ่งที่บ่งบอกถึงสุขภาพ

เสมหะของเด็กที่ ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ อาจมีสีหรือความหนาที่แตกต่างกัน ซึ่งสามารถให้เบาะแสเกี่ยวกับสภาวะสุขภาพ ดังนี้                                                

-ใสหรือขาว มักเป็นเสมหะตามปกติในช่วงที่ร่างกายกำลังขับสิ่งแปลกปลอม หรือเมือกส่วนเกินจากการติดเชื้อไวรัสเล็กน้อย ไม่มีสัญญาณของการติดเชื้อแบคทีเรียที่รุนแรง

-เหลืองอ่อน / สีเหลือง อาจบ่งชี้ว่าร่างกายกำลังต่อสู้กับการติดเชื้อหลังไวรัส หรือเสมหะเริ่มมีการอักเสบเล็กน้อย แต่ถ้าลักษณะอื่นไม่รุนแรง มักไม่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะทันที

-เขียว / เหลืองแก่ เสมหะสีเขียวอาจบ่งบอกว่าอาจมีการติดเชื้อแบคทีเรียเพิ่ม หรือมีการอักเสบที่ลึกกว่า แต่ก็ไม่จำเป็นว่าเขียวทุกครั้งคือแบคทีเรีย ต้องพิจารณาร่วมกับอาการอื่น เช่น หน้าอกเจ็บ หายใจลำบาก

-มีเลือดปน / สีคล้ำ / กลิ่นแรง: ควรระวังเป็นพิเศษ เพราะอาจมีการระคายเคืองมาก หรือเกิดบาดแผลในทางเดินหายใจ เช่น จากไอแรง หรืออาจมีการติดเชื้อที่รุนแรงกว่า ต้องรีบพบแพทย์

การดูแลลูกไอมีเสมหะที่บ้านอย่างถูกวิธี

เมื่อเห็นว่า ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ ไม่มีอาการอันตรายอื่น ๆ สามารถดูแลที่บ้านได้ดังนี้

-ให้ลูก ดื่มน้ำมากๆ โดยเฉพาะน้ำอุ่นหรือน้ำอุณหภูมิห้อง เพื่อช่วยให้เสมหะเหลวและขับออกได้ง่ายขึ้น

-ให้ลูกพักผ่อนเต็มที่ ลดกิจกรรมที่ใช้พลังงาน เพราะการพักผ่อนช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันฟื้นตัวเร็วขึ้น

-รักษาความชื้นในอากาศ เช่น ใช้เครื่องเพิ่มความชื้น หรือเปิดไอน้ำร้อนในห้องช่วยให้ลูกหายใจสะดวกขึ้น 

-หลีกเลี่ยงสิ่งระคายเคือง เช่น ฝุ่น ควันบุหรี่ มลพิษ และสารเคมีกลิ่นแรง ๆ ภายในบ้านหรือบริเวณที่ลูกอยู่ 

-ทำความสะอาดจมูก / ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือเมื่อน้ำมูกไหลมาก หรือมีเสมหะในโพรงจมูก เพื่อไม่ให้เสมหะไหลลงคอทำให้ไอมากขึ้น

อาหารและเครื่องดื่มช่วยบรรเทาอาการไอมีเสมหะ

อาหารและเครื่องดื่มสามารถช่วยบรรเทาอาการ ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ ได้โดย

-น้ำอุ่น / น้ำเกลือเจือจาง ให้ดื่มบ่อย ๆ เพื่อช่วยให้เสมหะเหลว และลดการระคายในคอ

-ซุปอุ่น หรือบะหมี่ซุปร้อน ๆ เพื่อให้น้ำไอระเหยช่วยให้หายใจเข้า-ออกสะดวกขึ้น

-เครื่องดื่มที่มีวิตามินซี เช่น น้ำส้ม คั้นสด ผลไม้ที่มีวิตามินซีสูง เพื่อช่วยเสริมภูมิต้านทานของร่างกาย

-น้ำผึ้ง สำหรับเด็กอายุ ≥1 ปี ร่วมกับน้ำอุ่นหรือน้ำมะนาวเจือจาง  ให้ความชุ่มชื้น และลดอาการระคายคอ

-หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นเสมหะ เช่น ของมันจัด ของทอดมาก ครีมมาก ๆ หรือของหวานจัด เพราะอาจไปกระตุ้นการสร้างเสมหะได้

การใช้น้ำเกลือและการพ่นละอองเพื่อช่วยขับเสมหะ

วิธีการที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ คือ ใช้น้ำเกลือเข้มข้น 0.9% (saline solution) ล้างจมูกเมื่อมีน้ำมูกหรือเสมหะคั่ง เพื่อช่วยให้เสมหะที่คั่งในจมูกไหลออกมา หรือพ่นละออง (nebulizer) หรือไอน้ำ เพื่อช่วยให้เสมหะเหลวและหลุดออกได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในเด็กที่มีเสมหะในทางเดินหายใจส่วนล่าง แต่ควรใช้ตามคำแนะนำของแพทย์เท่านั้น ดังนั้นจึงสามารถใช้น้ำเกลือสำหรับล้างจมูกหรือสเปรย์พ่นจมูก (nasal saline sprays) เบื้องต้นได้อย่างปลอดภัย

เทคนิคการนอนและการปรับอากาศในห้องให้ลูกหายใจสะดวก

เทคนิค เพื่อช่วยให้ลูกที่ ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ หายใจได้ดีขึ้นในเวลากลางคืน

1.ยกหัวเตียงเล็กน้อย หรือใช้หมอนรองที่ศีรษะให้สูงขึ้นเล็กน้อย(คอไม่พับ) เพื่อป้องกันไม่ให้เสมหะไหลลงคอ                                                                                      

2.ใช้เครื่องเพิ่มความชื้น (humidifier)หรืออยู่ในห้องที่มีความชื้นพอสมควร เพราะอากาศที่เย็นและแห้งกระตุ้นให้เกิดการไอได้                                                              

3.ระบายอากาศในห้องให้ไหลเวียนดี หลีกเลี่ยงกลิ่นฉุน ควัน และมลภาวะอื่น ๆ ในห้องนอน ป้องกันการระคายเคืองซ้ำ

4.รักษาอุณหภูมิห้องให้พอดี อบอุ่น อากาศเย็นอาจทำให้เสมหะเหนียวขึ้นและไอมากขึ้น

ยาแก้ไอและสมุนไพรที่เหมาะสำหรับเด็ก 4 ขวบ

การใช้ยาแก้ไอใดๆสำหรับเด็กวัยนี้ ยังมีความจำเป็นที่จะต้องปรึกษาแพทย์ก่อน แต่สามารถต้มสมุนไพรอ่อน ๆ เช่น ขิง น้ำผึ้ง (สำหรับเด็กอายุเกิน 1 ปี) ช่วยลดอาการระคาย ทำให้ร่างกายอบอุ่น และช่วยให้เสมหะเหลวขึ้น ทั้งนี้หลีกเลี่ยงสมุนไพรหรือยาที่ไม่มีการรับรองทางการแพทย์ หรืออาจทำให้เกิดการแพ้

สัญญาณเตือนที่ควรพาลูกไปพบแพทย์แม้ไม่มีไข้

แม้ว่า ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ มักไม่ใช่ภาวะฉุกเฉินทันที แต่มีสัญญาณที่บ่งชี้ว่าอาจต้องปรึกษาแพทย์หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย

-ไอรุนแรงขึ้น ไอถี่มากโดยเฉพาะเวลากลางคืนหรือไอทำให้นอนหลับไม่ได้

-หายใจลำบาก หรือมีเสียงหวีด/เสียงครีดคราดเวลาหายใจ เด็กดูเหนื่อยเวลาไอ

-เสมหะมีเลือดปนหรือสีผิดปกติมาก เช่นเข้มมาก มีกลิ่นเหม็น

-ไอต่อเนื่องไม่ดีขึ้นนานเกิน 3-4 สัปดาห์

-เด็กดูเหนื่อย   เบื่ออาหาร  น้ำหนักลด หรือลักษณะอาการทั่ว ๆ ไปแย่ลง

-มีประวัติโรคเรื้อรังของทางเดินหายใจ เช่น หอบหืด 

วิธีป้องกันลูกไอมีเสมหะซ้ำหรือเรื้อรัง

การป้องกันที่ช่วยลดโอกาสไม่ให้ ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ เป็นซ้ำหรือแย่ลง

1.รักษาความสะอาดของบ้าน เช่น เช็ดฝุ่น ซักปลอกหมอน ผ้าห่มบ่อย ๆ เพื่อลดฝุ่นละออง

2.หลีกเลี่ยงการสูดควันบุหรี่หรืออยู่ในพื้นที่ที่มีควัน มลพิษ หรือกลิ่นสารเคมี

3.ฉีดวัคซีนตามวัย รวมทั้งวัคซีนเสริมตามคำแนะนำของแพทย์ เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่  วัคซีนป้องกันปอดอักเสบรุนแรง (IPD)

4.ส่งเสริมให้ลูกทานอาหารที่มีประโยชน์  เช่น รับประทานผลไม้ ผัก ให้เพียงพอ เพื่อเสริมภูมิคุ้มกัน

5.หากลูกเป็นภูมิแพ้ ควรหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้ที่ทำให้ลูกมีอาการ  เช่น ฝุ่น เกสร หรือสัตว์เลี้ยง

คำแนะนำการดูแลระยะยาวเพื่อเสริมภูมิคุ้มกันของเด็ก

เพื่อให้ ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ มีภูมิคุ้มกันแข็งแรงในระยะยาว ควรให้เด็กนอนหลับให้เพียงพอ เด็กวัย 4 ขวบควรนอนเฉลี่ยประมาณ 10-12 ชั่วโมง/คืน พร้อมให้ออกกำลังกายเบา ๆ เล่นกลางแจ้ง เพื่อรับแสงแดดและผลิตวิตามินดีตามธรรมชาติ

ให้ลูกได้สัมผัสสิ่งแวดล้อมที่หลากหลาย อากาศถ่ายเทสะดวก คุณภาพอากาศดี  เพื่อให้ระบบภูมิคุ้มกันได้เรียนรู้ หมั่นตรวจสุขภาพตามนัด และหากเริ่มเห็นอาการไอมีเสมหะบ่อย เช่น ลูกไอมีเสมหะ ไม่มีไข้ 4 ขวบ เกิดขึ้นหลายครั้งในปีเดียว ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเดินหายใจเด็ก

อ้างอิงจาก

https://nyulangone.org/conditions/chronic-cough-in-children/diagnosis

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5364784/

https://www.childrenscolorado.org/just-ask-childrens/articles/types-of-coughs

https://www.frontiersin.org/journals/pediatrics/articles/10.3389/fped.2019.00459/full

https://www.bangkokhospital.com/en/bangkok/content/children-coughing-for-a-long-time-is-not-good

https://www.vinmec.com/eng/blog/how-to-cure-cough-with-phlegm-for-babies-en

https://www.childrens.com/health-wellness/home-remedies-for-cough-in-kidscough-with-phlegm-for-babies-en

https://www.childrenscolorado.org/just-ask-childrens/articles/types-of-coughs

https://www.seattlechildrens.org/conditions/a-z/coughs-meds-or-home-remedies

https://nyulangone.org/conditions/chronic-cough-in-children/diagnosis

https://www.rush.edu/news/chronic-cough-kids

ภาพจาก Freepik