สารอาหารและภูมิต้านทานในเด็ก

สารอาหารและภูมิต้านทานในเด็ก

สารอาหารมีส่วนสำคัญในการรักษาระดับระบบภูมิต้านทานซึ่งมีผลต่อเด็กและผู้ใหญ่เช่นเดียวกัน อาหารห้าหมู่ ที่ประกอบไปด้วยสารอาหารสำคัญที่มีผลต่อระบบภูมิต้านทานของร่างกาย ทั้งนี้ การได้รับสารอาหารที่มากเกินไปหรือน้อยเกินไป ก็มีผลต่อร่างกายทีแตกต่างกันไปเช่นกัน

เด็กทารกและเด็กเล็ก สามารถติดเชื้อ หรือมีอาการเจ็บป่วยต่างๆ ได้ง่ายกว่าเด็กโต จึงเป็นสิ่งสำคัญหากคุณแม่และคุณพ่อช่วยเสริมสร้างระบบภูมิต้านทานของร่างกายให้ลูกตั้งแต่ยังเล็ก เพื่อให้พวกเขาเติบโตอย่างแข็งแรงและมีสุขภาพดี ดังนั้น ในเรื่องของสารอาหาร คุณแม่จะสามารถดูแลอย่างไรได้บ้าง วันนี้ เรามีคำถามและคำตอบจากคุณแม่ท่านอื่นๆ และให้คำตอบโดยศาสตราจารย์ รานจิต คูมาร์ จันทรา ผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับภูมิต้านทานและโภชนาการดังนี้ค่ะ

ได้ยินมาว่าช่วงขวบปีแรก เด็กๆ สามารถรับเชื้อโรคต่างๆ ได้ง่ายและเจ็บป่วยง่าย ทำไมถึงเป็นอย่างนั้นคะ

เด็กแรกเกิดนั้น ระบบภูมิต้านทานในตัวเองยังทำงานได้ไม่มีประสิทธิภาพเต็มที่ จึงสามารถทำหน้าที่ปกป้องสิ่งสกปรก เชื้อโรค และแบคทีเรียต่างๆ ได้ไม่ดีเท่าผู้ใหญ่ และอาจใช้เวลา 3-5 ปี เพื่อการเสริมสร้างระบบต่างๆ ในร่างกายให้ทำงานได้เต็มที่เหมือนผู้ใหญ่


หลายๆ ครอบครัว เชื่อว่า เด็กอ้วนท้วนคือเด็กที่แข็งแรง ซึ่งจริงๆ แล้ว มันไม่ใช่อย่างนั้น เพราะจากการศึกษาพบว่าน้ำหนักตัวที่มากเกินไปหรือโรคอ้วนจะลดประสิทธิภาพของภูมิต้านทานของร่างกาย คุณหมอมีความคิดเห็นว่าอย่างไรคะ

ถ้าหากว่าลูกได้รับสารอาหารน้อยเกินไป ก็จะส่งผลต่อการทำงานของระบบภูมิต้านทานของร่างกาย แต่ถ้ารับสารอาหารมากเกินไป หรือการเกิดโรคอ้วน ก็ส่งผลเสียเช่นเดียวกัน เด็กที่มีลักษณะอ้วนเกินเกณฑ์มาตรฐาน ส่งผลต่อการทำงานของร่างกายและการทำงานของเซลล์ที่เกี่ยวกับต่อภูมิต้านทานนี้


สารอาหารบางประเภท เช่น โปรตีน วิตามินบี 6 และแอนตี้ออกซิแดนท์ (วิตามินเอ ซี อี สังกะสี ซีลีนัม และเบต้าแคโรทีน) มีบทบาทสำคัญต่อกระบวนการเสริมสร้างภูมิต้านทาน แต่ทำงานกันอย่างไรบ้าง

แต่ละสารอาหารก็มีหน้าที่ที่แตกต่างไปในตัวของมัน สารอาหารหลายๆ ตัวดังกล่าว รวมถึงธาตุเหล็ก และวิตามินบี 6 มีส่วนสำคัญต่อเอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของระบบเมตาบอลิซึ่ม สารอาหารอื่น เช่น ธาตุสังกะสี ก็มีส่วนสำคัญกับเอนไซม์ที่ทำงานเกี่ยวกับการทำงานของดีเอ็นเอ การแบ่งตัวของเซลล์ และโครงสร้างโปรตีนในร่างกาย


ในเรื่องของการควบคุมอาหาร มีคำแนะนำอย่างไรเกี่ยวกับการเสริมสร้างภูมิต้านทานให้เด็กทารกและเด็กเล็กให้กับครอบครัวบ้างคะ

มีคำ 3 คำที่สำคัญ ซึ่งคุณแม่สามารถจดจำไว้ใช้ประโยชน์และทำความเข้าใจในการช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานและพัฒนาการให้ลูกน้อยก็คือ
1. ความสมดุล (Balance)    อาหารต่างๆ ควรเป็นอาหารที่มีมีคุณค่าครบทั้ง 5 หมู่ รวมถึงผักและผลไม้ ธัญพืช ผลิตภัณฑ์นมต่างๆ เนื้อสัตว์ และอื่นๆ
2. ความหลากหลาย (Variety)  อาหารแต่ละกลุ่มก็ควรมีความหลากหลาย เช่น ผักและผลไม้ 2-3 ชนิด ย่อมดีกว่าการทานชนิดเดียวซ้ำๆ
3. ความพอเพียง (Moderation) ควรทานไม่น้อยและไม่มากเกินไปเพื่อให้ดีต่อภูมิต้านทาน
 

เด็กเล็กมักจะเผชิญกับปัญหาการป่วยที่เรื้อรังกว่าเด็กโตและผู้ใหญ่ ปัจจุบันมีการโต้เถียงกันอย่างมากในเรื่องของวิตามินว่าสามารถช่วยปกป้องจริงๆ หรือว่าช่วยให้เด็กหายป่วยได้เร็วขึ้นหรือไม่ หากทานวิตามินซีมากๆ เช่น ทานผลไม้ที่อุดมไปด้วยวิตามินซี จะช่วยเพิ่มภูมิต้านทานให้เด็ก และทำให้เด็กๆ ห่างไกลจากไข้หวัดหรือไม่

การทานผลไม้มากๆ เป็นสิ่งที่ดีเสมอสำหรับระบบภูมิต้านทานของร่างกาย อย่างไรก็ตาม สำหรับเรื่องการทานวิตามินซี จริงๆแล้วลูกก็จะได้วิตามินซีที่มีในอาหาร รวมถึงสารอาหารประเภทอื่นที่มีในผักต่างๆ ก็มีส่วนสำคัญเช่นเดียวกัน ดังนั้นควรทานอาหารให้เหมาะสม ไม่ควรเลือกอย่างหนึ่งอย่างใดมากเกินไป

คุณจะแนะนำอาหารเสริมที่มีวิตามินและเกลือแร่หลากหลายชนิดรวมกันให้กับเด็กๆ ที่มีพฤติกรรมการทานได้น้อยหรือว่าเป็นเด็กเลือกทานอาหาร เพื่อช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานให้พวกเขาหรือไม่ ถ้าใช่ อาหารเสริมประเภทใดที่แนะนำ และทำไมคะ

เด็กบางคนมีพฤติกรรมการเลือกทานอาหาร หรือไม่ก็ไม่ยอมทานอาหาร หรือไม่ทานอาหารหลากหลาย ที่ดีพอต่อความต้องการของร่างกาย จริงๆ แล้ว ไม่มีวิตามินตัวไหนที่จะผสมกันแล้วสามารถช่วยเพิ่มภูมิต้านทานให้กับเด็กๆ ได้ดีเท่ากับการทานอาหารที่เหมาะสม อย่างไรก็ตามสำหรับเด็กกลุ่มนี้ ก็อาจจะพอมีวิตามินสำหรับพวกเขาบ้าง ซึ่งคุณแม่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อคำแนะนำที่เหมาะสม

มีคนบอกว่า อาหารทั่วไปที่ทานได้ทุกวัน เช่น กระเทียม หัวหอม สามารถช่วยเสริมภูมิต้านทานได้ จริงหรือไม่คะ

มีผลการพิสูจน์ว่ากระเทียมสามารถช่วยปกป้องและลดอัตราการเกิดโรคหัวใจและมะเร็ง โดยมีการทดสอบในสัตว์ ซึ่งหลายๆ แห่งแนะนำว่าจะได้ผลใกล้เคียงกันในมนุษย์ แม้ว่าจะไม่มีการพิสูจน์กับมนุษย์โดยตรงก็ตาม

แล้วองค์ประกอบอื่นๆ เช่น ความเครียด ภาวะการนอนน้อย มีผลต่อระบบภูมิต้านทานหรือไม่คะ

เมื่อร่างกายและจิตใจเกิดความเครียดหรือกังวล ย่อมส่งผลอย่างมากต่อระบบภูมิต้านทานแน่นอน อาการนอนไม่หลับสามารถส่งผลกระทบต่อการตอบรับของภูมิต้านทาน แต่สำหรับผู้ใหญ่ พวกเราจะรู้วิธีการผ่อนคลายความเครียดและความกดดันได้หลากหลายวิธี ไม่ว่าจะเป็นโยคะ หรือนั่งสมาธิ แต่ในเด็ก คุณแม่คุณพ่อต้องให้ความช่วยเหลือ โดยการหากิจกรรมเพื่อสร้างความบันเทิงและเสริมทักษะไปในตัว รวมถึงความรักความอบอุ่นที่มีในครอบครัว เพื่อให้ลูกรู้สึกถึงความห่วงใยและไม่รู้สึกกังวลใดๆ


การออกกำลังกายช่วยเสริมสร้างระบบภูมิต้านทานอย่างไรคะ

การออกกำลังกายเพื่อให้ร่างกายได้มีการเคลื่อนไหว สามารถช่วยเสริมสร้างการตอบสนองของภูมิต้านทานได้เป็นอย่างดี เช่น ช่วยเสริมสร้างการทำงานของเซลล์ต่างๆ ของร่างกายที่มีหน้าที่ทำลายเชื้อโรค การทำงานของเม็ดเลือกขาว เป็นต้น


ขอขอบคุณข้อมูลโดย ศาสตราจารย์ รานจิต เค จันทรา (Prof Ranjit K Chandra)